Ô giữa của lá số tử vi là chỗ ghi dữ liệu sinh và các kết quả tính đầu tiên: năm can chi, âm dương nam nữ, bản mệnh, cục. Những dòng này phụ thuộc lẫn nhau, nên đối chiếu chéo chúng là cách nhanh nhất để biết lá số có được lập từ đúng dữ liệu hay không.
Bài không giải thích từng thuật ngữ từ đầu mà đi theo câu hỏi thực hành: dòng nào suy ra được từ dòng nào, và nếu hai dòng mâu thuẫn thì lỗi thường nằm ở đâu. Ví dụ dùng lá số giả định, các phép tính đã được tự kiểm lại.
Ô giữa thường ghi những gì và dòng nào là gốc
Cách trình bày ô giữa khác nhau giữa lá số viết tay, lá số in từ sách và lá số do các công cụ hiện nay tạo ra. Phần lớn có chung mấy nhóm thông tin. Nhóm thứ nhất là dữ liệu gốc: ngày giờ sinh dương lịch nếu có, ngày tháng năm âm lịch, giờ sinh theo chi, giới tính. Nhóm thứ hai là các kết quả suy ra: năm can chi, âm dương nam nữ, bản mệnh theo nạp âm năm sinh, ngũ hành cục, đôi khi có thêm mệnh chủ, thân chủ và một dòng nhận xét quan hệ sinh khắc giữa bản mệnh và cục.
Khi đối chiếu, coi dữ liệu gốc là đầu vào và mọi dòng còn lại là đầu ra. Đầu ra mâu thuẫn với đầu vào thì có hai khả năng: người lập tính sai, hoặc đầu vào trên ô giữa không phải đầu vào đã dùng để lập. Khả năng thứ hai gặp nhiều hơn người ta nghĩ, nhất là với lá số chép lại, khi người chép sửa ngày sinh cho "đúng" mà không lập lại mười hai cung.
Một điều cần nhớ ngay từ đầu: bản mệnh và cục là hai thứ khác nhau, tính từ hai cặp can chi khác nhau. Bản mệnh lấy theo can chi năm sinh, cục lấy theo can chi của cung Mệnh. Hai dòng này cùng gọi tên ngũ hành nên rất hay bị nhầm, và nhầm lẫn này là nguồn lỗi lớn nhất ở ô giữa.
Sáu cặp đối chiếu chéo giữa các dòng
Mỗi hàng là một quan hệ có thể kiểm mà không cần nhìn ra mười hai cung xung quanh, trừ hàng cuối.
| Dòng đã cho | Suy ra được dòng nào | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Năm âm lịch | Năm can chi | Chữ số cuối năm cho can (4 là Giáp, 5 Ất, 6 Bính, 7 Đinh, 8 Mậu, 9 Kỷ, 0 Canh, 1 Tân, 2 Nhâm, 3 Quý); chi theo vòng mười hai năm |
| Can năm | Âm hay dương | Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là dương; Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý là âm |
| Âm dương và giới tính | Âm nam, dương nam, âm nữ, dương nữ | Ghép trực tiếp; dòng này quyết định chiều đại vận và một số vòng sao |
| Năm can chi | Bản mệnh nạp âm | Tra vòng sáu mươi hoa giáp, mỗi cặp năm liền nhau chung một nạp âm |
| Can năm và cung Mệnh | Can chi cung Mệnh, rồi cục | Khởi can từ cung Dần theo can năm, đếm thuận tới cung Mệnh, lấy nạp âm của can chi đó |
| Cục | Số đại vận ở cung Mệnh | Thuỷ 2, Mộc 3, Kim 4, Thổ 5, Hoả 6; con số trong ô Mệnh phải trùng |
Năm âm lịch ở hàng đầu là năm theo lịch âm, không phải năm dương lịch trên giấy khai sinh. Người sinh tháng một, tháng hai dương lịch có thể thuộc năm âm lịch trước đó; sai ở bước này thì cả sáu hàng phía sau đều sai theo.
Bản mệnh và cục: vì sao hai dòng này thường khác hành
Ví dụ giả định thứ nhất: nữ, năm Canh Ngọ, tháng tám âm lịch, ngày hai mươi hai, giờ Mão. Can Canh là can dương nên đây là dương nữ. Năm Canh Ngọ có nạp âm Lộ Bàng Thổ, vậy bản mệnh ghi Thổ. Cung Mệnh của lá số này rơi vào Ngọ; năm Canh khởi Mậu Dần, đếm thuận tới Ngọ được Nhâm Ngọ, nạp âm Dương Liễu Mộc, nên cục là Mộc tam cục.
Một lá số như vậy có ô giữa ghi "bản mệnh Thổ, Mộc tam cục". Người mới thấy hai hành khác nhau thường nghĩ có chỗ ghi sai, nhưng thực ra đó là bình thường: bản mệnh đi theo năm, cục đi theo cung Mệnh, hai thứ chỉ trùng hành khi tình cờ. Các sách có bàn về quan hệ sinh khắc giữa hai dòng này; phần đó thuộc về luận giải và không nằm trong phạm vi kiểm lỗi.
Lỗi thật xảy ra theo chiều ngược lại: người lập lấy bản mệnh làm cục. Với ví dụ trên, nếu ai đó ghi "Thổ ngũ cục" vì thấy bản mệnh là Thổ, thì số đại vận ở cung Mệnh sẽ là 5 thay vì 3, vị trí Tử Vi tính theo ngày cũng đổi, vòng Tràng Sinh khởi sai cung. Một chữ sai ở ô giữa kéo theo cả loạt sao lệch ở mười hai ô xung quanh.
Cách kiểm nhanh: tìm cung Mệnh trên lá số, đọc can của cung đó, ghép với chi của cung, tra nạp âm. Nếu ra cùng hành với cục ghi ở ô giữa là qua. Nếu cục trùng với bản mệnh mà không trùng với nạp âm của cung Mệnh, gần như chắc chắn người lập đã nhầm hai dòng.
Kiểm ô giữa theo bảy bước
Thứ tự dưới đây đi từ dữ liệu gốc ra ngoài, để khi gặp chỗ mâu thuẫn bạn biết ngay lỗi nằm ở tầng nào.
- Chép riêng ra giấy năm, tháng, ngày, giờ âm lịch và giới tính đúng như ô giữa ghi. Nếu ô giữa có cả ngày dương lịch, kiểm lần đổi lịch bằng hai nguồn độc lập trước khi đi tiếp.
- Từ năm âm lịch, tính lại can chi năm bằng chữ số cuối và vòng mười hai chi. So với dòng can chi trên ô giữa.
- Từ can năm, xác định âm hay dương; ghép với giới tính. So với dòng âm dương nam nữ.
- Từ can chi năm, tra nạp âm. So với dòng bản mệnh. Lưu ý: nạp âm có tên dài như Hải Trung Kim, Lô Trung Hoả; nhiều lá số chỉ ghi hành cuối.
- Tìm cung Mệnh trên lá số, đọc can chi của cung đó, tự tính lại can cung bằng cách khởi từ Dần theo can năm. Tra nạp âm của can chi cung Mệnh. So với dòng cục.
- Nhìn con số đại vận trong ô Mệnh. So với số của cục. Rồi xem số ở cung kế bên tăng theo chiều nào, so với âm dương nam nữ.
- Nếu ô giữa có ghi giờ sinh, kiểm cung Thân: giờ Tý, Ngọ thì Thân cùng cung Mệnh; giờ Sửu, Mùi ở Phúc Đức; Dần, Thân ở Quan Lộc; Mão, Dậu ở Thiên Di; Thìn, Tuất ở Tài Bạch; Tỵ, Hợi ở Phu Thê.
Áp vào ví dụ Canh Ngọ ở trên: Mệnh ở Ngọ, can Nhâm, Mộc tam cục, ô Mệnh ghi 3; dương nữ nên đại vận đi nghịch, cung Tỵ kế bên ghi 13; giờ Mão nên Thân ở Thiên Di, tức ô Tý đối diện Mệnh. Bảy bước đều qua.
Năm lỗi hay gặp ở ô giữa
Những lỗi dưới đây lặp lại nhiều lần khi đối chiếu lá số chép tay, lá số in từ sách và lá số tạo từ các nguồn khác nhau. Mỗi lỗi để lại một dấu vết riêng trên tờ giấy.
- Năm can chi theo năm dương lịch. Người sinh trước Tết bị ghi năm của năm dương lịch mới. Dấu vết: Thái Tuế, Lộc Tồn và Triệt đều khớp với năm ghi trên ô giữa, nhưng ngày âm lịch lại thuộc tháng Chạp của năm trước.
- Cục chép theo bản mệnh. Dấu vết: cục trùng hành với bản mệnh nhưng không trùng nạp âm của can chi cung Mệnh; số đại vận ở Mệnh khớp với cục sai đó.
- Giới tính bị chọn nhầm khi nhập. Dấu vết: mọi sao đều khớp, chỉ có dãy số đại vận và vòng Tràng Sinh đi ngược chiều so với dòng âm dương nam nữ.
- Ngày sinh được sửa mà lá số không lập lại. Dấu vết: ô giữa ghi ngày mới, nhưng vị trí Tử Vi chỉ khớp với một ngày khác. Hay gặp ở lá số chép lại nhiều đời, khi người chép tự "chỉnh" ngày cho đúng giấy tờ.
- Giờ sinh ghi một đằng, lập một nẻo. Dấu vết: cung Thân không nằm ở cung chức năng tương ứng với giờ ghi trên ô giữa. Nhiều khi giờ ghi là giờ đồng hồ, còn lá số được lập theo giờ đã hiệu chỉnh, hoặc ngược lại.
Gặp dấu vết nào, ghi lại đúng dấu vết đó trước khi đoán nguyên nhân. Hai lỗi có thể chồng lên nhau, và chỉ khi lập lại từ dữ liệu gốc mới tách được chúng ra.
Những dòng ở ô giữa không nên dùng làm phép thử
Mệnh chủ và thân chủ. Hai dòng này có trong nhiều lá số, nhưng cách an được ghi khác nhau ở một số sách. Nếu không biết lá số theo bản nào, đừng dùng chúng để kết luận đúng sai; chỉ chép lại nguyên văn.
Dòng nhận xét sinh khắc. Những câu như "cục sinh mệnh" hay "mệnh khắc cục" là phần luận, không phải phép tính. Kiểm được hành của bản mệnh và cục là đủ; nhận xét đúng hay sai không thuộc việc kiểm dữ liệu.
Tên người và lời ghi chú. Lá số cũ hay có tên người, ngày lập, đôi dòng ghi chú của người lập. Giữ nguyên như tư liệu gia đình, không coi là dữ liệu tính toán.
Giờ dương lịch ghi kèm. Giờ đồng hồ ghi trên ô giữa có thể đã hoặc chưa được hiệu chỉnh theo nơi sinh. Chỉ dùng giờ theo chi làm phép thử; giờ đồng hồ là dữ liệu cần hỏi lại nguồn gốc, không phải để kết luận.
Ghi lại kết quả và điều cần nói rõ khi trao lá số
Sau khi đối chiếu, nên ghi một dòng ngắn cạnh ô giữa: "đã đối chiếu năm, âm dương, bản mệnh, cục, đại vận, cung Thân — khớp" hoặc "cục ghi Thổ, tính lại ra Mộc, cần lập lại". Dòng ghi chú này có ích hơn bất kỳ lời bình nào, vì người sau cầm lá số biết ngay mức tin cậy của các con số trên đó.
Khi lá số được lập lại vì lỗi ở ô giữa, giữ cả bản cũ lẫn bản mới, đánh dấu rõ bản nào thay bản nào. Lá số cũ trong gia đình nhiều khi là kỷ vật, có chữ viết tay của ông bà, không nên vứt đi chỉ vì sai một dòng.
Cũng nên nói rõ với người nhận rằng ô giữa khớp nghĩa là dữ liệu và phép tính nhất quán, không hơn. Lập đúng lá số không làm lời đoán thành có bằng chứng; nếu cần tìm hiểu ý nghĩa các dòng trên lá số, hãy coi đó là tìm hiểu một hệ quy ước văn hoá và giữ quyền tự quyết định đời mình.
Câu hỏi thường gặp
Bản mệnh và cục khác hành có phải lá số lập sai không?
Không. Bản mệnh tính theo can chi năm sinh, cục tính theo can chi của cung Mệnh, nên hai dòng thường khác hành. Lá số chỉ đáng nghi khi cục trùng với bản mệnh nhưng lại không khớp với nạp âm của can chi cung Mệnh khi tính lại.
Ô giữa ghi cục nhưng không ghi số thì kiểm thế nào?
Tên cục đã hàm ý con số: Thuỷ nhị cục là 2, Mộc tam cục là 3, Kim tứ cục là 4, Thổ ngũ cục là 5, Hoả lục cục là 6. Bạn so số đó với con số đại vận ghi trong ô cung Mệnh là đủ.
Lá số không ghi giới tính thì có kiểm được âm dương nam nữ không?
Tự suy được nếu biết lá số của ai, nhưng trên tờ giấy thì có thể đoán ngược qua chiều đại vận và chiều vòng Tràng Sinh. Nếu hai chiều này khớp với một giới tính nào đó thì ghi lại suy luận, kèm chữ "suy ra, chưa xác nhận".
Năm sinh ghi theo dương lịch trên ô giữa có dùng được không?
Dùng được để đối chiếu, nhưng lá số tính theo năm âm lịch. Với người sinh khoảng tháng một, tháng hai dương lịch, phải kiểm ngày sinh nằm trước hay sau mùng Một Tết năm đó, rồi mới xác định can chi năm.
Mệnh chủ, thân chủ lệch giữa hai lá số thì sao?
Có thể do hai lá số dùng bảng khác nhau. Không nên dùng hai dòng này để kết luận lá số nào đúng. Hãy kiểm các dòng có quy tắc thống nhất như năm can chi, bản mệnh, cục và đại vận trước.
Có nên tự sửa dòng sai trên lá số giấy cũ của gia đình?
Không nên sửa đè lên bản gốc. Ghi chú ra lề hoặc lập một bản mới, đánh dấu rõ bản nào thay bản nào. Lá số viết tay cũ là tư liệu gia đình, giữ nguyên trạng có giá trị hơn một tờ giấy đã bị sửa chồng chữ.