Một lá số chép tay thường không sai ở chỗ ghi nhầm mà ở chỗ ghi thiếu: ô nào nhiều sao thì người chép bỏ bớt những tên ngắn, những sao "nhỏ", hoặc chép từ một bản vốn đã ít sao. Cách tìm ra chỗ sót là đếm theo nhóm sao mà lá số nào cũng phải có đủ, rồi dùng quan hệ giữa các sao trong cặp để biết sao bị sót phải nằm ở ô nào.
Bài dùng một lá số giả định để minh hoạ, các vị trí đã được tính lại theo quy tắc phổ biến ở sách Việt. Bài không bàn ý nghĩa các sao, chỉ bàn chuyện có đủ hay không và nằm đúng chỗ hay không.
Vì sao lá số chép tay hay thiếu sao
Lá số giấy trong nhiều gia đình là bản chép lại từ một bản khác: ông bà nhờ người lập rồi bố mẹ chép sang sổ, hoặc một người trong nhà chép lại vì tờ cũ đã mủn. Mỗi lần chép, người chép phải tự quyết định ô nào ghi gì khi chỗ trống không đủ. Một ô có ba chính tinh và năm sáu phụ tinh rất dễ bị bớt đi một hai tên.
Lý do thứ hai là bản gốc vốn không đủ. Có những cách lập lá số chỉ an các sao chính và một số phụ tinh tiêu biểu, có cách an thêm hàng chục tạp tinh. Khi đem so một bản chép tay ít sao với một bản in nhiều sao, người ta dễ kết luận bản chép tay "sai", trong khi nó chỉ đi theo một lối an gọn hơn. Vì vậy việc đầu tiên không phải là đếm tất cả, mà là xác định nhóm sao nào lá số nào cũng phải có.
Lý do thứ ba là chữ viết. Tên sao viết tắt, viết bằng chữ Hán, hoặc viết chồng lên nhau ở góc ô khiến người chép sau đọc không ra và bỏ qua. Một sao không được chép vì không đọc được khác hẳn một sao không có trên lá số gốc; ghi chú lại sự khác nhau đó giúp bạn khỏi mất công tìm một thứ vốn không tồn tại.
Nhóm sao bắt buộc và số lượng phải có
Bảng dưới chỉ gồm các nhóm mà các sách phổ biến ở Việt Nam đều an. Tạp tinh ngoài danh sách này thay đổi theo bản, không dùng để kết luận thiếu.
| Nhóm | Số lượng trên một lá số | An theo dữ liệu gì | Quan hệ giúp tìm chỗ sót |
|---|---|---|---|
| Chính tinh | 14 sao, mỗi sao một lần | Ngày sinh và cục | Tử Vi và Thiên Phủ đối xứng qua trục Dần – Thân |
| Lộc Tồn, Kình Dương, Đà La | 3 sao ở ba cung liền nhau | Can năm | Kình ngay sau, Đà ngay trước Lộc Tồn |
| Văn Xương, Văn Khúc | 2 sao | Giờ sinh | Đối xứng qua trục Sửu – Mùi |
| Tả Phù, Hữu Bật | 2 sao | Tháng sinh | Đối xứng qua trục Sửu – Mùi |
| Địa Không, Địa Kiếp | 2 sao | Giờ sinh | Đối xứng qua trục Tỵ – Hợi |
| Thiên Mã | 1 sao | Chi năm | Chỉ rơi vào Dần, Thân, Tỵ hoặc Hợi |
| Tứ Hoá | 4 dấu hoá, mỗi dấu gắn một sao | Can năm | Bốn sao mang hoá phải có mặt trên lá số |
| Tuần, Triệt | 2 dấu, mỗi dấu vắt hai cung | Can chi năm | Triệt theo can năm |
| Vòng Tràng Sinh, Bác Sĩ, Thái Tuế | Mỗi vòng 12 sao, mỗi ô một sao | Cục, can năm, chi năm | Mỗi ô phải có đúng một sao của mỗi vòng |
Khôi Việt và Hoả Linh cũng có trên hầu hết lá số, mỗi nhóm hai sao, nhưng cách an một số trường hợp được ghi khác nhau giữa các bản; đếm đủ số lượng thì được, còn vị trí thì chỉ kiểm khi biết lá số theo bản nào.
Đếm theo nhóm trong mười lăm phút
Thứ tự dưới đây đi từ nhóm dễ thấy tới nhóm dễ sót. Dùng một tờ nháp kẻ mười hai ô nhỏ theo đúng khung lá số để đánh dấu.
- Đếm mười bốn chính tinh, gạch tên từng sao trong danh sách. Sao nào chưa gạch là sao bị sót; sao nào gạch hai lần là chép trùng.
- Tìm Lộc Tồn, nhìn hai ô kề bên xem có Kình Dương và Đà La không, Kình ở phía thuận, Đà ở phía nghịch.
- Tìm các cặp an theo giờ và tháng: Văn Xương với Văn Khúc, Tả Phù với Hữu Bật, Địa Không với Địa Kiếp. Mỗi cặp phải đủ hai sao, trừ khi hai sao đồng cung thì cùng nằm trong một ô.
- Tìm Thiên Mã. Sinh năm Dần, Ngọ, Tuất thì Mã ở Thân; Thân, Tý, Thìn thì ở Dần; Tỵ, Dậu, Sửu thì ở Hợi; Hợi, Mão, Mùi thì ở Tỵ.
- Đếm bốn dấu hoá. Mỗi dấu phải đi kèm đúng một sao, và sao đó phải có mặt. Nếu một dấu hoá đứng trơ trọi trong ô không có sao tương ứng, sao đó đã bị sót.
- Đi qua từng ô, kiểm mỗi ô có đúng một sao của vòng Tràng Sinh, một sao của vòng Bác Sĩ, một sao của vòng Thái Tuế. Ô nào thiếu sao vòng là ô người chép đã cắt bớt, nên soát kỹ cả các sao khác trong ô đó.
- Ghi lại danh sách sao thiếu, chưa vội điền vào. Bước điền ở phần sau.
Có một mẹo nhỏ: ô thiếu sao vòng gần như luôn là ô đông sao nhất. Đó cũng là ô có khả năng thiếu thêm phụ tinh, vì người chép đã phải chọn bớt.
Dùng cặp đối xứng để tìm lại vị trí sao bị sót
Khi đã biết sao nào thiếu, quan hệ đối xứng cho biết nó phải nằm ở đâu mà không cần lập lại cả lá số. Đánh số mười hai chi từ Tý là 0 tới Hợi là 11. Văn Xương và Văn Khúc đối xứng qua trục Sửu – Mùi, nghĩa là số của hai cung cộng lại bằng 2 hoặc 14. Tả Phù và Hữu Bật cũng vậy. Địa Không và Địa Kiếp đối xứng qua trục Tỵ – Hợi, tổng số hai cung bằng 10 hoặc 22.
Ví dụ giả định: nam, năm Đinh Mão, tháng mười một âm lịch, ngày bốn, giờ Tuất. Bản chép tay ghi ô Tý chỉ có Phá Quân, còn ô Dần ghi Tử Vi, Thiên Phủ, Văn Khúc, Tả Phù. Đếm theo nhóm thấy thiếu Văn Xương và Hữu Bật. Văn Khúc ở Dần, số 2, vậy Văn Xương phải ở cung có số 0, tức Tý. Tả Phù ở Dần, vậy Hữu Bật cũng phải ở Tý. Cả hai sao bị sót đều nằm trong ô Tý, đúng ô mà người chép đã cắt bớt.
Kiểm lại bằng quy tắc gốc cho chắc: Văn Xương khởi giờ Tý tại Tuất rồi đếm nghịch tới giờ sinh, giờ Tuất rơi vào Tý; Văn Khúc khởi giờ Tý tại Thìn rồi đếm thuận, giờ Tuất rơi vào Dần. Hữu Bật khởi tháng Giêng tại Tuất đếm nghịch, tháng mười một rơi vào Tý; Tả Phù khởi tháng Giêng tại Thìn đếm thuận, tháng mười một rơi vào Dần. Hai cách tính cho cùng một kết quả.
Trong cùng ví dụ, Địa Kiếp ở Dậu (số 9) thì Địa Không phải ở cung số 1, tức Sửu. Lộc Tồn năm Đinh ở Ngọ thì Kình Dương ở Mùi, Đà La ở Tỵ. Năm Mão thuộc nhóm Hợi, Mão, Mùi nên Thiên Mã ở Tỵ. Mỗi sao tìm lại được đều nên đánh dấu là "điền bổ sung".
Điền bổ sung thế nào để không làm hỏng bản gốc
Không viết đè lên tờ gốc. Chụp ảnh hoặc chép sang tờ mới rồi điền ở bản sao. Bản gốc giữ nguyên, kể cả chỗ thiếu, vì nó cho biết lá số đã đi qua những tay nào.
Dùng màu mực khác cho sao điền thêm. Một nhìn là biết sao nào có trên bản gốc, sao nào được bổ sung sau. Người đọc sau nhờ vậy biết mức tin cậy của từng chữ.
Ghi căn cứ ngay cạnh sao điền. Ví dụ "Văn Xương — suy từ Văn Khúc ở Dần và giờ Tuất". Căn cứ ngắn gọn nhưng đủ để người khác tự kiểm lại.
Đánh dấu chỗ không chắc. Với Khôi Việt, Hoả Linh hoặc tạp tinh có dị bản, nếu không biết bản gốc theo cách nào thì ghi dấu hỏi thay vì đoán. Một ô trống có dấu hỏi trung thực hơn một sao điền sai.
Giữ một bảng ghi các lần bổ sung. Nếu lá số được nhiều người trong nhà xem và bổ sung qua nhiều năm, một tờ ghi ngắn ở mặt sau, mỗi dòng gồm ngày, người bổ sung, sao nào, căn cứ gì, giúp các lần sau không phải đoán ai đã điền chữ nào.
Lập lại cả lá số khi thiếu quá nhiều. Nếu thiếu từ ba nhóm trở lên hoặc có chính tinh bị sót, nên lập lại từ dữ liệu sinh rồi đối chiếu với bản chép tay, thay vì vá từng ô.
Đủ sao rồi thì sao
Một lá số đã đủ sao theo nhóm vẫn có thể có sao nằm sai ô. Vì vậy sau khi điền bổ sung, nên chạy thêm các phép thử về quan hệ như Tử Vi đối xứng Thiên Phủ, Thất Sát đối diện Thiên Phủ, cung Thân theo giờ. Đếm đủ và đặt đúng là hai việc khác nhau, cần cả hai.
Cũng nên nhớ rằng một lá số đầy đủ sao không nói được nhiều hơn một lá số thiếu sao về đời người. Đủ sao chỉ có nghĩa là tờ giấy phản ánh trung thực quy tắc đã dùng; lập đúng lá số không biến lời đoán thành có bằng chứng. Với lá số chép tay của ông bà, giá trị lớn nhất có khi nằm ở nét chữ và câu chuyện gia đình quanh nó, hơn là ở từng tên sao.
Với người giữ lá số cho cả nhà, việc đếm theo nhóm còn có ích theo một cách khác: nó buộc bạn đọc chậm từng ô, nhận ra chữ viết của ai, chỗ nào bị tẩy, chỗ nào viết thêm sau. Những dấu vết đó kể lại lịch sử của tờ giấy, và lịch sử ấy nhiều khi là thứ đáng lưu giữ nhất.
Nếu muốn có một bản đầy đủ để so, bạn có thể lập lá số trên AI Huyền Học từ cùng dữ liệu sinh, rồi đếm theo nhóm trên cả hai bản bằng đúng các bước ở trên. Chỗ hai bản khác nhau là chỗ cần hỏi: bản chép tay thiếu, hay hai bản theo hai quy ước khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Lá số chép tay không có vòng Bác Sĩ có phải bị thiếu không?
Không hẳn. Một số cách lập lá số không ghi vòng Bác Sĩ, hoặc chỉ ghi vài sao của vòng này. Nếu cả mười hai ô đều không có sao nào của vòng, nhiều khả năng bản gốc vốn không an vòng đó, không phải người chép làm sót.
Văn Xương và Văn Khúc cùng một ô thì có phải chép sai không?
Không. Hai sao này đồng cung khi sinh giờ Mão (cùng ở Mùi) hoặc giờ Dậu (cùng ở Sửu). Đó là trường hợp đặc biệt của quy tắc đối xứng qua trục Sửu – Mùi, không phải lỗi.
Địa Không và Địa Kiếp đồng cung khi nào?
Khi sinh giờ Tý thì cả hai ở Hợi, sinh giờ Ngọ thì cả hai ở Tỵ. Với các giờ khác, hai sao nằm ở hai cung đối xứng qua trục Tỵ – Hợi, tổng số thứ tự của hai cung bằng 10 hoặc 22.
Đếm thấy thừa một sao thì xử lý thế nào?
Thừa thường do chép trùng một sao vào hai ô, hay gặp khi người chép nhìn nhầm dòng. Dùng quan hệ cặp hoặc quy tắc gốc để xác định ô nào đúng, gạch nhẹ ô còn lại và ghi chú, không xoá hẳn trên bản gốc.
Có nên điền thêm các tạp tinh mà bản chép tay không có?
Chỉ nên điền khi biết chắc bản gốc có an các sao đó. Nếu bản gốc theo lối gọn, việc thêm tạp tinh làm lá số trở thành bản lai giữa hai cách lập. Muốn có bản đầy đủ thì lập riêng một lá số mới và giữ hai bản tách bạch.
Một dấu hoá đứng một mình trong ô thì nghĩa là gì?
Thường là sao mang hoá đã bị sót khi chép, chỉ còn lại dấu. Tra theo can năm xem dấu đó gắn với sao nào, kiểm sao đó có nằm ở ô này theo quy tắc không, rồi điền bổ sung với màu mực khác.