Lập một lá số tử vi đẩu số bằng tay gồm khoảng mười hai bước, và các bước này có thứ tự bắt buộc: phải có cung Mệnh mới tính được cục, phải có cục mới an được sao Tử Vi, phải có Tử Vi mới an được 13 chính tinh còn lại. Sao phụ thì tính thẳng từ can năm, chi năm, tháng sinh hoặc giờ sinh, nên có thể an song song. Hiểu được thứ tự phụ thuộc này là hiểu vì sao một lỗi nhỏ ở đầu chuỗi làm hỏng cả tờ lá số.
Bài này đi qua toàn bộ chuỗi theo quy ước phổ biến trong sách tử vi lưu hành ở Việt Nam, chạy thử trên một lá số ví dụ giả định, và sau mỗi bước có một phép kiểm để bạn tự bắt lỗi. Bài không luận ý nghĩa sao nào. Mục tiêu duy nhất là tờ lá số được lập đúng quy tắc và nhất quán; lá số đó nói gì về đời người là chuyện khác, và chưa có bằng chứng kiểm chứng được.
Đầu vào cần có trước khi cầm bút
Một lá số tử vi chỉ cần năm thứ dữ liệu. Thiếu hoặc sai thứ nào thì cả chuỗi phía sau sai theo, nên hãy ghi rõ năm thứ này ở góc tờ giấy trước khi bắt đầu.
- Năm sinh âm lịch theo can chi, ví dụ Bính Dần. Can năm (Bính) quyết định Lộc Tồn, Khôi Việt, Tứ Hoá, Triệt và can của các cung; chi năm (Dần) quyết định Thái Tuế, Thiên Mã, Hồng Loan, Tuần và nhiều sao khác. Người sinh tháng Chạp hoặc đầu tháng Giêng phải xác định năm âm lịch cẩn thận, vì tử vi lấy năm theo mùng Một Tết.
- Tháng sinh âm lịch, từ 1 đến 12. Tháng nhuận có nhiều quy ước khác nhau; bài này không đi vào ca đó.
- Ngày sinh âm lịch, từ 1 đến 30. Ngày dùng để an sao Tử Vi và vài sao đếm theo ngày.
- Giờ sinh theo canh giờ: Tý, Sửu, Dần… tới Hợi, mỗi canh hai tiếng đồng hồ. Giờ sinh tham gia định cung Mệnh, cung Thân và an cả một nhóm sao.
- Giới tính, kết hợp với can năm âm hay dương để biết các vòng sao và đại vận đi thuận hay nghịch.
Ví dụ chạy thử trong bài: ví dụ giả định một người nam, sinh năm Bính Dần, tháng 5 âm lịch, ngày 17, giờ Thân. Đây không phải lá số của ai có thật. Bính là can dương, người này là nam, nên thuộc nhóm "dương nam": các vòng sao và đại vận đi thuận.
Mười hai bước theo đúng thứ tự phụ thuộc
Thứ tự dưới đây là thứ tự an toàn nhất khi lập bằng tay. Một số bước có thể đổi chỗ cho nhau (ví dụ sao theo giờ và sao theo tháng), nhưng bốn bước đầu tiên thì không đổi được.
- Dựng khung mười hai ô và ghi chi cố định cho từng ô. Theo cách bày phổ biến, hàng dưới từ trái sang phải là Dần, Sửu, Tý, Hợi; Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân nằm hàng trên. "Thuận" là đi theo chiều Tý, Sửu, Dần, Mão…, trên khung này trùng với chiều kim đồng hồ.
- Định cung Mệnh: khởi tháng Giêng ở Dần, đếm thuận tới tháng sinh; từ ô đó coi là giờ Tý, đếm nghịch tới giờ sinh.
- Định cung Thân: cũng từ ô tháng sinh coi là giờ Tý, nhưng đếm thuận tới giờ sinh.
- An mười hai cung: từ Mệnh đi nghịch lần lượt Huynh Đệ, Phu Thê, Tử Tức, Tài Bạch, Tật Ách, Thiên Di, Nô Bộc, Quan Lộc, Điền Trạch, Phúc Đức, Phụ Mẫu.
- Ghi can cho mười hai cung bằng ngũ hổ độn theo can năm, rồi đọc can chi của cung Mệnh.
- Tính ngũ hành cục từ nạp âm của can chi cung Mệnh: Thuỷ nhị, Mộc tam, Kim tứ, Thổ ngũ, Hoả lục cục.
- An sao Tử Vi theo cục và ngày sinh.
- An 13 chính tinh còn lại: chòm Tử Vi đi nghịch, chòm Thiên Phủ đi thuận.
- An sao theo can năm: Lộc Tồn, Kình Dương, Đà La, Thiên Khôi, Thiên Việt, Tứ Hoá.
- An sao theo chi năm, tháng và giờ: Thiên Mã, Đào Hoa, Hồng Loan, Tả Phù, Hữu Bật, Văn Xương, Văn Khúc, Địa Không, Địa Kiếp, Hoả Tinh, Linh Tinh…
- An Tuần và Triệt theo can chi năm sinh.
- An các vòng sao và đánh số đại vận: vòng Bác Sĩ từ Lộc Tồn, vòng Tràng Sinh theo cục, vòng Thái Tuế theo chi năm; đại vận khởi ở cung Mệnh với con số bằng số cục.
Chạy thử trên lá số ví dụ giả định
Bảng dưới ghi kết quả từng bước của lá số Bính Dần, nam, tháng 5, ngày 17, giờ Thân. Mọi ô đã được tính lại bằng một chương trình nhỏ viết theo đúng các quy tắc trong bài, nên bạn có thể dùng làm đáp án để tự đối chiếu.
| Bước | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Cung Mệnh | Dần là tháng 1, đếm thuận tới tháng 5 được Ngọ; từ Ngọ coi là Tý, đếm nghịch chín bước tới giờ Thân | Mệnh ở Tuất |
| Cung Thân | Từ Ngọ coi là Tý, đếm thuận tới giờ Thân | Thân ở Dần, trùng cung Quan Lộc |
| Can cung Mệnh | Năm Bính: Dần mang can Canh, đếm tiếp Tân Mão, Nhâm Thìn… tới Tuất | Mậu Tuất |
| Cục | Mậu Tuất nạp âm Bình Địa Mộc | Mộc tam cục |
| Sao Tử Vi | Ngày 17 chia cho 3: cần 6 lần, thừa 1 (lẻ). Từ Dần đếm 6 ô tới Mùi, lùi nghịch 1 | Tử Vi ở Ngọ |
| Thiên Phủ | Đối xứng với Tử Vi qua trục Dần – Thân | Thiên Phủ ở Tuất |
| Lộc Tồn, Kình, Đà | Can Bính: Lộc Tồn ở Tỵ, Kình Dương ô kế thuận, Đà La ô kế nghịch | Tỵ, Ngọ, Thìn |
| Tuần, Triệt | Bính Dần thuộc tuần Giáp Tý; can Bính cho Triệt ở Thìn – Tỵ | Tuần ở Tuất – Hợi, Triệt ở Thìn – Tỵ |
| Đại vận | Dương nam đi thuận, khởi ở Mệnh với số cục | 3–12 ở Tuất, 13–22 ở Hợi… |
Lá số này có một chi tiết dễ thấy: Thiên Phủ và Liêm Trinh cùng đóng ở Tuất, tức ngay cung Mệnh, và Tuần cũng nằm ở cặp Tuất – Hợi. Chi tiết đó chỉ được nêu ở đây như một điểm để bạn đối chiếu kết quả của mình, không phải lời luận.
Phép tự kiểm sau mỗi bước
Cung Thân chỉ rơi vào sáu cung. Thân luôn trùng với Mệnh, Phúc Đức, Quan Lộc, Thiên Di, Tài Bạch hoặc Phu Thê. Nếu tờ lá số ghi Thân trùng Huynh Đệ hay Tật Ách thì chắc chắn sai ở bước 2 hoặc 3. Sinh giờ Tý hoặc giờ Ngọ thì Mệnh và Thân cùng một ô.
Mệnh và Thân đối xứng qua ô tháng sinh. Một bên đếm nghịch, một bên đếm thuận cùng số bước từ cùng một ô, nên hai cung cách đều ô tháng. Trong ví dụ, ô tháng là Ngọ; Tuất và Dần cách Ngọ đúng bốn ô về hai phía.
Cục chỉ có năm giá trị. Số cục là 2, 3, 4, 5 hoặc 6. Thấy "cục 1" hay "cục 7" là lỗi chép. Ngoài ra con số ghi ở ô Mệnh cho đại vận đầu tiên phải bằng đúng số cục.
Tử Vi và Thiên Phủ đối xứng qua trục Dần – Thân. Hai sao cùng ô khi Tử Vi ở Dần hoặc Thân; Tử Vi ở Tý thì Thiên Phủ ở Thìn, Tử Vi ở Ngọ thì Thiên Phủ ở Tuất. Sai cặp này nghĩa là cả mười bốn chính tinh đều lệch.
Lộc Tồn không bao giờ ở Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Bảng Lộc Tồn theo can chỉ dùng tám ô còn lại. Kình Dương luôn ở ô ngay sau Lộc Tồn theo chiều thuận, Đà La ở ô ngay trước.
Đếm lại tổng số chính tinh. Mười bốn chính tinh phải có mặt đủ, mỗi sao một lần. Hai ô có thể chứa hai chính tinh, có ô không có sao nào; đếm tổng là cách nhanh nhất để phát hiện một sao bị ghi hai lần hoặc bỏ sót.
Những lỗi hay gặp khi lập bằng tay
Các lỗi dưới đây xuất hiện nhiều nhất ở người mới tự lập, và cũng là lý do hai tờ lá số chép tay của cùng một người có khi khác nhau.
- Đếm cả ô xuất phát hay không. Quy ước là ô khởi đếm được tính là số 1 (tháng Giêng ở Dần, giờ Tý ở ô tháng). Quên điều này là lệch một ô cho mọi thứ phía sau.
- Lẫn chiều thuận và nghịch khi khung mười hai ô được vẽ theo kiểu khác thói quen, ví dụ đặt Tý ở góc. Hãy luôn đếm theo tên chi, đừng đếm theo tay trái tay phải.
- Gán can cho ô Tý và ô Sửu sai. Hai ô này nhận can nối tiếp sau ô Hợi, không bắt đầu lại từ đầu vòng can.
- Lấy bản mệnh năm sinh làm cục. Cục tính từ can chi của cung Mệnh, không phải từ can chi năm sinh. Người tuổi Bính Dần mang bản mệnh Lư Trung Hoả, nhưng trong ví dụ lại là Mộc tam cục.
- Quên đổi chiều cho âm nam và dương nữ. Vòng Bác Sĩ, vòng Tràng Sinh và đại vận đi nghịch với hai nhóm này.
- Dùng lẫn hai bảng của hai sách trong cùng một tờ lá số, ví dụ Tứ Hoá theo bản này, Hoả Tinh theo bản kia, mà không ghi chú.
Dị bản: chỗ nào các sách khác nhau
Phần lớn chuỗi mười hai bước trên được các sách tử vi lưu hành ở Việt Nam ghi giống nhau: cách định Mệnh, Thân, cách tính cục, cách an Tử Vi, mười bốn chính tinh, Lộc Tồn, Kình Đà, Tuần Triệt và các vòng sao. Điểm khác nhau tập trung ở một số ít sao và quy ước.
Có sách ghi Tứ Hoá của can Canh, can Mậu, can Nhâm khác nhau ở sao hoá Khoa hoặc hoá Kỵ. Thiên Khôi, Thiên Việt của can Canh và can Tân cũng có hơn một cách ghi. Hoả Tinh và Linh Tinh có sách cho đếm cùng chiều, có sách cho chiều phụ thuộc âm dương nam nữ. Tháng nhuận, giờ Tý đầu ngày hay cuối ngày, và cách tính tuổi khởi vận cũng có nhiều quy ước.
Cách xử lý trung thực là chọn một bộ quy ước, áp dụng nhất quán cho cả tờ, và ghi rõ ở góc lá số mình đã chọn bản nào cho những điểm có dị bản. Không có cơ sở để nói bản nào "đúng" hơn; điều kiểm được chỉ là tờ lá số có nhất quán với bộ quy tắc nó tuyên bố hay không.
Lập tay để học, dùng công cụ để đối chiếu
Lập bằng tay một hai lá số là cách nhanh nhất để hiểu lá số được làm ra thế nào: sao nào phụ thuộc vào dữ liệu nào, sai giờ sinh thì những ô nào đổi. Sau khi đã tự lập được, bạn sẽ đọc một tờ lá số máy in với con mắt khác, vì biết ô nào là kết quả của phép đếm nào.
Khi cần lập nhiều lá số, dùng công cụ là hợp lý. Bạn có thể lập lá số trên AI Huyền Học rồi dùng chính các phép tự kiểm trong bài để đối chiếu: Thân có rơi vào một trong sáu cung không, Tử Vi và Thiên Phủ có đối xứng qua trục Dần – Thân không, Lộc Tồn có tránh bốn ô Thìn Tuất Sửu Mùi không, số đại vận đầu có bằng số cục không. Công cụ nào cũng có thể chọn một dị bản khác bạn; điều quan trọng là biết nó đang theo quy ước nào.
Một lời nhắc cuối: lập đúng lá số chỉ có nghĩa là phép tính đúng. Nó không làm cho lời đoán dựa trên lá số trở nên có bằng chứng. Hãy coi tờ lá số như một hệ ký hiệu văn hoá được tính chính xác, còn các quyết định trong đời bạn thì dựa vào thông tin thật và người có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Lập một lá số bằng tay mất bao lâu?
Người mới lần đầu có thể mất một đến hai giờ vì phải tra quy tắc từng bước và tự kiểm. Khi đã quen thứ tự mười hai bước và thuộc vài bảng nhỏ như Lộc Tồn theo can, nhiều người lập xong phần chính tinh và sao chính trong khoảng hai mươi đến ba mươi phút.
Có cần thuộc lòng các bảng tra không?
Không cần thuộc hết. Phần lớn các bước là phép đếm theo quy tắc nên có thể tự suy ra. Chỉ vài bảng như Lộc Tồn, Khôi Việt, Tứ Hoá, Triệt theo can là cần tra hoặc thuộc, vì chúng không suy ra được từ một phép đếm đơn giản.
Vì sao phải định cung Mệnh trước rồi mới tính cục?
Vì cục được tính từ can chi của chính cung Mệnh, qua ngũ hành nạp âm. Chưa biết Mệnh ở ô nào thì chưa biết can chi của ô đó, nên chưa thể ra cục. Cục lại quyết định vị trí sao Tử Vi, rồi Tử Vi quyết định mười ba chính tinh còn lại.
Sai một canh giờ thì lá số đổi những gì?
Đổi cung Mệnh, cung Thân, kéo theo cả mười hai cung trượt đi, có thể đổi cục, từ đó đổi vị trí Tử Vi và toàn bộ chính tinh. Các sao an theo giờ như Văn Xương, Văn Khúc, Địa Không, Địa Kiếp, Hoả Tinh, Linh Tinh cũng đổi ô. Sao theo năm và tháng thì giữ nguyên.
Lá số tự lập khác lá số trên mạng thì tin bên nào?
Hãy so từng ô theo thứ tự phụ thuộc. Nếu khác từ cung Mệnh thì kiểm dữ liệu đầu vào: tháng, ngày âm lịch và canh giờ. Nếu Mệnh giống mà khác ở Tứ Hoá hay Hoả Linh thì nhiều khả năng hai bên theo hai dị bản, không bên nào tính nhầm.
Lập đúng quy tắc có làm lá số đoán đúng hơn không?
Không. Lập đúng chỉ bảo đảm tờ lá số là kết quả nhất quán của dữ liệu và bộ quy tắc đã chọn. Việc các lời luận giải dựa trên lá số có giá trị dự đoán hay không là câu hỏi khác, và đến nay chưa có bằng chứng kiểm chứng được.