Muốn kiểm một lời đoán từ lá số, phải viết nó ra trước khi sự việc xảy ra, viết đủ cụ thể để có thể sai, niêm phong lại, rồi chấm theo luật đã định sau một khoảng thời gian. Lời đoán viết sau, hoặc viết mơ hồ tới mức kết cục nào cũng khớp, không kiểm được.
Bài này đưa ra một quy trình cho người tự học tử vi muốn kiểm lời đoán của chính mình, hoặc nhóm bạn muốn cùng làm. Quy trình bỏ ngoài những chủ đề dễ gây lo âu như bệnh tật, tai nạn, hôn nhân đổ vỡ, chỉ dùng chủ đề trung tính. Cũng như mọi phép thử trên site, nó phục vụ một câu hỏi tách bạch: lập lá số đúng quy tắc là một việc; lời đoán từ lá số có đúng hơn mức đoán bừa hay không là việc khác, và lập lá số đúng không làm cho lời đoán thành có bằng chứng.
Vì sao lời đoán phải viết trước
Lý do đầu tiên là trí nhớ. Một năm sau, người ta không nhớ chính xác mình đã đoán gì; trí nhớ có xu hướng tự sửa lời đoán cũ cho gần với điều đã xảy ra. Người đã nói "năm nay công việc có biến động" sẽ nhớ thành "năm nay sẽ đổi việc" nếu năm đó đổi việc, và nhớ thành "năm nay có áp lực" nếu năm đó không đổi.
Lý do thứ hai là nghĩa của câu. Câu luận tử vi thường được viết bằng hình ảnh, rộng nghĩa. Khi kết cục đã có, người đọc chọn nghĩa khớp với kết cục. Viết trước và niêm phong ngăn được việc chọn nghĩa sau, vì câu chữ đã cố định.
Lý do thứ ba là đếm cả những câu sai. Khi lời đoán được ghi đủ ngay từ đầu, mọi câu đều được chấm, kể cả câu không xảy ra. Không có bước viết trước, người ta chỉ nhớ những câu trúng, và tỉ lệ trúng trông cao hơn thực tế.
Biến câu mơ hồ thành câu kiểm được
Bảng dưới đưa vài câu luận thường gặp, đều là ví dụ giả định, và cách viết lại thành câu chấm được đúng sai.
| Câu luận mơ hồ | Vì sao không kiểm được | Viết lại thành câu kiểm được |
|---|---|---|
| Năm nay công việc có nhiều biến động | Ai đi làm cũng có thay đổi nào đó trong một năm | Trong mười hai tháng tới, người này chuyển sang cơ quan hoặc công ty khác |
| Có quý nhân giúp đỡ | Không định nghĩa được quý nhân, ai cũng được giúp ít nhiều | Trong năm, người này nhận một vị trí mới nhờ người khác giới thiệu |
| Nửa cuối năm thuận lợi hơn nửa đầu | Thuận lợi là cảm nhận, dễ tự chấm theo ý | Thu nhập sáu tháng cuối năm cao hơn sáu tháng đầu, theo con số người đó tự ghi |
| Có dịp đi xa | Đi xa bao nhiêu thì tính, mấy ai cả năm không đi đâu | Trong năm, người này ra nước ngoài ít nhất một lần |
| Học hành có tiến bộ | Không có thước đo | Trong năm, người này hoàn thành một khoá học có chứng nhận |
Câu viết lại nghe khô hơn hẳn, và đó chính là điểm: câu càng cụ thể càng có rủi ro sai, và chỉ câu có rủi ro sai mới cho biết điều gì khi nó đúng.
Khi viết lại, người đoán có quyền giữ ý của mình; người tổ chức chỉ giúp câu chữ rõ ràng, không áp đặt nội dung.
Tỉ lệ nền: đúng thì đã sao
Một câu cụ thể đúng chưa đủ để nói lá số có giá trị. Phải biết câu đó đúng với bao nhiêu người nói chung trong cùng hoàn cảnh, gọi là tỉ lệ nền. Nếu trong nhóm bạn ở độ tuổi hai mươi lăm tới ba mươi, cứ ba người thì một người đổi việc mỗi năm, thì đoán "năm nay đổi việc" cho bất kỳ ai cũng trúng khoảng một phần ba. Đây là con số giả định để minh hoạ; tỉ lệ thật phải đo trong chính nhóm của bạn.
Cách xử lý tỉ lệ nền đơn giản nhất là dùng đối chứng ngay trong nhóm. Người đoán viết lời đoán cho từng lá số mà không biết lá số của ai. Sau một năm, chấm mỗi lời đoán với người chủ lá số, đồng thời chấm cùng lời đoán ấy với một người khác trong nhóm. Nếu lời đoán trúng với chủ lá số nhiều hơn hẳn so với trúng với người khác, mới có dấu hiệu lá số mang thông tin.
Cách thứ hai là để người đoán ghi kèm mức chắc chắn, ví dụ "bảy phần mười", rồi so tần suất trúng thực tế với mức chắc chắn đã ghi. Người đoán giỏi thì những câu ghi bảy phần mười trúng khoảng bảy phần mười. Cách này đòi hỏi nhiều câu đoán mới đánh giá được.
Quy trình một năm cho một nhóm nhỏ
Quy trình dưới đây dành cho nhóm từ tám người trở lên, có một người đoán và một người giữ hồ sơ.
- Đầu năm âm lịch hoặc một mốc tuỳ chọn, thu ngày giờ sinh có giấy tờ của từng người, lập lá số theo quy ước người đoán chọn, mã hoá.
- Người đoán viết cho mỗi lá số năm câu kiểm được, chỉ trong các chủ đề đã thống nhất: công việc, học tập, đi lại, nơi ở, việc học một kỹ năng. Không viết về sức khoẻ, tai nạn, hôn nhân, chuyện con cái.
- Người giữ hồ sơ niêm phong các lời đoán, ghi ngày niêm phong, mỗi người trong nhóm ký mép phong bì.
- Trong năm, mỗi người tự ghi nhật ký ngắn theo đúng năm chủ đề, mỗi quý một lần, không biết lời đoán của mình.
- Hết năm, người giữ hồ sơ mở phong bì, chấm từng câu với chủ lá số và với một người đối chứng được chọn ngẫu nhiên, dựa trên nhật ký.
- Tính tỉ lệ trúng với chủ lá số và tỉ lệ trúng với đối chứng, so khác biệt theo ngưỡng đã ghi.
Nhật ký theo quý là để chấm dựa trên ghi chép lúc sự việc vừa xảy ra, không dựa trên trí nhớ cuối năm. Người tham gia không biết lời đoán nên nhật ký không bị nó ảnh hưởng.
Những chủ đề nên tránh và lý do
Sức khoẻ, bệnh tật. Lời đoán về bệnh có thể khiến người tham gia lo âu, hoặc tệ hơn là chủ quan, trì hoãn đi khám vì "lá số không có hạn". Phép thử không đáng để đánh đổi điều đó.
Tai nạn, mất mát. Lời đoán kiểu này, dù được niêm phong, vẫn có thể bị rò rỉ và gây sợ hãi. Nó cũng mang tính doạ, trái với tinh thần tôn trọng người tham gia.
Hôn nhân, tình cảm. Lời đoán về chuyện tình cảm có thể ảnh hưởng quan hệ thật nếu bị biết trước, và chấm đúng sai trong mảng này thường xâm phạm đời tư.
Tiền bạc lớn. Lời đoán về đầu tư, mua bán nhà đất, khoản vay có thể khiến người tham gia ra quyết định tài chính dựa vào nó nếu lỡ biết trước. Chủ đề thu nhập chỉ nên dùng ở dạng so sánh do chính người tham gia tự ghi, không gắn với quyết định cụ thể.
Chuyện của trẻ em. Không làm phép thử trên lá số trẻ em; lời đoán về học hành, tính cách của trẻ có thể ảnh hưởng tới cách người lớn đối xử với trẻ.
Một ví dụ giả định từ đầu tới cuối
Để dễ hình dung, hãy theo một nhóm giả định mười người. Đầu năm, người giữ hồ sơ thu giờ sinh, lập mười lá số, gán mã từ một tới mười. Người đoán viết năm câu cho mỗi lá số, tổng cộng năm mươi câu. Ví dụ với lá số số bốn: "trong năm có chuyển chỗ ở sang quận hoặc phường khác", "hoàn thành một khoá học có chứng nhận", "ra nước ngoài ít nhất một lần", "đổi cơ quan làm việc", "thu nhập sáu tháng cuối cao hơn sáu tháng đầu".
Mười người ghi nhật ký mỗi quý. Cuối năm, người chấm mở phong bì. Với mỗi câu, người chấm xem nhật ký của chủ lá số và nhật ký của một người đối chứng bốc thăm. Giả sử kết quả là chủ lá số trúng mười lăm câu trên năm mươi, còn người đối chứng trúng mười bốn câu trên năm mươi. Hai tỉ lệ gần như bằng nhau, nên lời đoán không phân biệt được chủ lá số với người khác trong nhóm. Đây là con số tự đặt để minh hoạ cách đọc, không phải kết quả thật.
Ví dụ cũng cho thấy vì sao đối chứng quan trọng: mười lăm câu trúng nghe đã là nhiều, nhưng những câu như "hoàn thành một khoá học" có thể đúng với nhiều người trong nhóm vì cùng độ tuổi đi học thêm. Không có cột đối chứng, nhóm dễ đọc mười lăm câu trúng thành thành công.
Chấm điểm sao cho công bằng
Người chấm nên là người không đoán và không tham gia, làm việc dựa trên nhật ký đã ghi. Mỗi câu được chấm ba mức: đúng, sai, không rõ. Câu "không rõ" là câu mà nhật ký không đủ để quyết, ví dụ người đó có học một khoá nhưng chưa xong. Quy tắc xử lý câu "không rõ" phải được ghi từ đầu, phổ biến nhất là loại khỏi cả phần đếm của chủ lá số lẫn phần đếm của đối chứng.
Không được chấm lại câu đã chấm sai bằng cách "hiểu rộng ra". Nếu người đoán cho rằng câu của mình bị hiểu quá hẹp, đó là bài học cho lần viết sau, không phải lý do sửa điểm. Ngược lại, người chấm cũng không được hiểu quá hẹp câu để cố chấm sai.
Sau khi có kết quả, hãy giữ toàn bộ hồ sơ: lời đoán gốc, nhật ký, bảng chấm. Nếu nhóm làm lại vào năm sau với người đoán khác hoặc thêm thành viên, hồ sơ này cho phép cộng dồn và so sánh. Người muốn lập lá số cho cả nhóm nhanh có thể lập lá số trên AI Huyền Học, nhưng vẫn cần đối chiếu từng lá với quy ước đã chọn trước khi niêm phong lời đoán.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải chờ cả năm, không chấm sau một tháng được sao?
Có thể chấm sau một tháng nếu lời đoán viết cho một tháng. Tuy vậy, phần lớn lời luận tử vi nói về năm hoặc vận nhiều năm, và sự việc trong một tháng quá ít để chấm. Khoảng một năm cân bằng giữa đủ sự việc và giữ được sự kiên nhẫn của nhóm.
Người đoán có được biết người tham gia là ai không?
Không nên. Biết người tham gia là ai, người đoán sẽ dựa cả vào hiểu biết về họ, như đang tìm việc hay sắp chuyển nhà. Lời đoán khi đó trúng nhờ thông tin ngoài lá số, và phép thử không còn đo đúng điều cần đo.
Nếu lời đoán trúng nhiều thì có kết luận được gì?
Trước hết cần so với tỉ lệ trúng khi áp lời đoán đó cho người đối chứng. Nếu trúng với chủ lá số nhiều hơn hẳn với người đối chứng, đó là kết quả đáng làm lại với nhóm khác. Một năm, một nhóm nhỏ chưa đủ để kết luận về tử vi nói chung.
Có nên đoán những sự việc lớn của xã hội từ lá số không?
Không nên trong khuôn khổ này. Tử vi đẩu số lập cho từng người, và các phép thử ở đây nhằm kiểm lời đoán về đời người cụ thể. Những lời đoán về thời cuộc dễ trượt sang chính trị và không kiểm được bằng lá số cá nhân.
Người tham gia có được xem lời đoán sau khi chấm không?
Có, nếu họ muốn, sau khi toàn bộ việc chấm đã xong và hồ sơ đã khoá. Nên kèm lời giải thích rằng lời đoán là một phần của phép thử phương pháp, không phải lời luận dành riêng cho họ, để tránh người đọc lo lắng về những câu chưa xảy ra.