Đọc vài cuốn sách tử vi tiếng Việt sẽ gặp ngay chuyện một sao có hai ba cách viết: Tràng Sinh và Trường Sinh, Vũ Khúc và Võ Khúc, Hoá Kỵ và Hóa Kị. Ngược lại, có những sao khác hẳn nhau nhưng tên chỉ lệch một dấu, như Quan Phủ trong vòng Bác Sĩ và Quan Phù trong vòng Thái Tuế. Lẫn tên là một nguồn lỗi âm thầm khi so lá số hay chép bảng giữa các sách.
Bài này phân loại các kiểu khác biệt tên gọi, chỉ ra những cặp dễ gây nhầm, và hướng dẫn lập một bảng tên đối chiếu của riêng bạn. Đây là việc chuẩn hoá ký hiệu, giống như thống nhất đơn vị đo trước khi so hai bảng số. Thống nhất tên giúp so lá số chính xác, chứ không làm cho phần luận trên lá số trở nên có bằng chứng hơn.
Bốn kiểu khác biệt tên gọi
Khác cách đọc Hán Việt của cùng một chữ. Chữ 長 đọc là trường, trong tử vi Việt quen đọc là tràng, nên Tràng Sinh và Trường Sinh là một. Chữ 武 đọc vũ hoặc võ, nên Vũ Khúc và Võ Khúc là một. Kiểu này không cần sửa, chỉ cần ghi tương đương.
Khác chính tả, cách bỏ dấu. Hoá và Hóa, Kỵ và Kị, Tỵ và Tị là các cách viết đều gặp trong sách tiếng Việt, khác nhau do quy ước chính tả từng thời và từng nhà in. Đây cũng chỉ là một tên.
Khác tên gọi tắt. Sách và lá số hay viết tắt: Tử, Phủ, Cơ, Lương, Đồng, Sát, Phá, Tham; Thái Dương có khi gọi Nhật, Thái Âm gọi Nguyệt; Kình Dương và Đà La gọi chung Kình Đà; Văn Xương và Văn Khúc gọi Xương Khúc. Gọi tắt thì tiện nhưng có khi mơ hồ, ví dụ chữ "Khúc" một mình có thể là Văn Khúc hoặc Vũ Khúc.
Tên gần giống nhưng là sao khác. Đây là kiểu nguy hiểm nhất. Quan Phủ (vòng Bác Sĩ) và Quan Phù (vòng Thái Tuế); Thiếu Dương, Thiếu Âm (vòng Thái Tuế) và Thái Dương, Thái Âm (chính tinh); Thiên Không và Địa Không. Lẫn các cặp này là đặt nhầm sao, không chỉ là viết khác.
Bảng tên đối chiếu mẫu
Bảng dưới gom một số trường hợp hay gặp. Cột "khác hay cùng" là điểm cần nhớ nhất khi so hai lá số.
| Tên gặp trong sách | Tên tương đương hoặc dễ lẫn | Khác hay cùng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tràng Sinh | Trường Sinh | Cùng | Hai cách đọc một chữ, đầu vòng mười hai trạng thái |
| Vũ Khúc | Võ Khúc | Cùng | Hai cách đọc chữ 武 |
| Hoá Kỵ | Hóa Kị | Cùng | Khác chính tả |
| Thái Dương, Thái Âm | Nhật, Nguyệt | Cùng | Cách gọi tắt quen dùng |
| Quan Phủ | Quan Phù | Khác | Một ở vòng Bác Sĩ, một ở vòng Thái Tuế |
| Thái Dương | Thiếu Dương | Khác | Chính tinh khác sao vòng Thái Tuế |
| Thái Âm | Thiếu Âm | Khác | Như trên |
| Địa Không | Thiên Không | Khác | Hai sao, an theo hai quy tắc khác nhau |
| Tiểu Hao, Đại Hao | Hao (gọi tắt) | Cần xem kỹ | Gọi tắt "Hao" không rõ sao nào |
| Văn Khúc | Vũ Khúc | Khác | Gọi tắt "Khúc" dễ lẫn |
Bảng của bạn nên dài hơn, thêm dần mỗi lần gặp một cách gọi mới. Nên ghi cả chữ Hán nếu biết, vì chữ Hán là thứ phân biệt rõ nhất các sao có tên Hán Việt gần nhau.
Vì sao sách tiếng Việt có nhiều cách gọi
Sách tử vi tiếng Việt thế kỷ XX ra đời ở nhiều nơi, do nhiều người soạn, in ở nhiều nhà in, trong khoảng thời gian chính tả quốc ngữ còn chưa thống nhất hoàn toàn. Mỗi người soạn mang theo thói quen đọc Hán Việt của vùng mình, của thầy mình. Có người quen đọc "võ", có người quen đọc "vũ"; có người viết "kỵ", có người viết "kị". Không ai sai cả.
Thêm vào đó, nhiều người học tử vi qua truyền miệng trước khi đọc sách. Tên sao truyền miệng hay bị rút gọn, đổi âm cho dễ nói. Khi những người này viết sách hay chép sổ, họ ghi theo cách đã quen nói. Lá số in sẵn và lá số chép tay vì thế mang dấu vết của lời nói nhiều hơn sách in.
Cuối cùng, khi tử vi được đưa vào các chương trình lập lá số, người viết chương trình thường chọn một cách gọi cho gọn, có khi cắt tên còn hai ba chữ cái để vừa ô. Khi bạn so lá số in từ chương trình với sách, có thêm một tầng tên gọi nữa phải đối chiếu.
Lập bảng tên đối chiếu cho riêng bạn
Bảng tên là công cụ dùng lâu dài. Làm một lần, bổ sung dần.
- Bắt đầu từ danh sách sao của cuốn sách bạn tin dùng nhất. Ghi mỗi sao một dòng: tên đầy đủ, chữ Hán nếu biết, nhóm sao (chính tinh, sao theo can, theo chi, theo tháng, theo giờ, vòng nào).
- Thêm cột "quy tắc an": ghi ngắn sao đó an theo đầu vào gì. Đây là cột giúp phân biệt hai sao trùng tên gần: Quan Phủ theo vòng Bác Sĩ khởi từ Lộc Tồn, Quan Phù theo vòng Thái Tuế khởi từ chi năm.
- Mỗi lần đọc sách khác, lá số khác, gặp tên mới thì thêm vào cột "tên khác đã gặp", kèm nguồn.
- Với tên gọi tắt, ghi rõ tắt của sao nào trong nguồn đó. "Khúc" trong một bảng có thể là Văn Khúc, trong bảng khác là Vũ Khúc.
- Đánh dấu các cặp dễ lẫn bằng ký hiệu riêng, để khi so lá số bạn dừng lại ở đúng những chỗ đó.
Sau vài tháng, bảng tên của bạn sẽ là một tài liệu tra cứu đáng giá, nhất là khi bạn đọc lá số do người khác lập theo một nguồn lạ.
So hai lá số khi tên gọi không thống nhất
Ví dụ giả định: bạn cầm hai lá số của cùng một người, một chép tay theo lối cũ, một in từ chương trình. Lá số chép tay ghi "Võ" ở cung Mệnh, lá số in ghi "Vũ Khúc" ở cùng cung. Đó là cùng một sao, không có gì lệch. Lá số chép tay ghi "Q.Phù" ở cung Tài Bạch, lá số in ghi "Quan Phủ" ở cung khác. Đến đây phải dừng lại: đây có thể là hai sao khác nhau, mỗi lá số chỉ ghi một sao, hoặc là một sao bị chép sai vị trí.
Cách gỡ: tra bảng tên, thấy Quan Phù thuộc vòng Thái Tuế còn Quan Phủ thuộc vòng Bác Sĩ. Kiểm vòng Thái Tuế trên lá số chép tay: Thái Tuế ở cung chi năm, đếm thuận tới Quan Phù có khớp không. Kiểm vòng Bác Sĩ trên lá số in: Bác Sĩ ở cung Lộc Tồn, đếm theo chiều quy định tới Quan Phủ có khớp không. Nếu cả hai khớp, hai lá số không mâu thuẫn, chỉ là mỗi bên ghi một sao. Nếu một bên không khớp, bạn đã tìm ra một lỗi thật.
Bài học từ ví dụ: đừng so lá số bằng cách nhìn tên. Hãy so bằng quy tắc an. Tên chỉ là nhãn, và nhãn có nhiều cách viết; quy tắc mới là thứ quyết định sao nằm ở đâu.
Khi tự viết hoặc chép lá số: chọn một cách và giữ nhất quán
Khi bạn tự lập lá số hay tự viết ghi chú, nên chọn một bộ tên và giữ nguyên trong toàn bộ tài liệu của mình. Chọn bộ tên của cuốn sách bạn hay dùng nhất là lựa chọn đơn giản. Ghi một dòng ở đầu sổ: "tên sao theo cách gọi của sách nào", để người khác đọc biết.
Tránh viết tắt mơ hồ. Nếu ô hẹp, hãy dùng chữ tắt có quy ước riêng và kèm bảng giải thích chữ tắt ở cuối. Đừng dùng một chữ tắt cho hai sao, kể cả khi bạn nghĩ mình nhớ được; vài năm sau đọc lại chính bạn cũng sẽ phân vân.
Nếu bạn lập lá số trên AI Huyền Học hay bất kỳ công cụ nào, hãy xem công cụ đó gọi tên sao theo lối nào, rồi đối chiếu với bảng tên của mình trước khi so với sách. Việc này mất vài phút nhưng tránh được những lần tưởng hai lá số lệch nhau trong khi thực ra chỉ khác chữ.
Những chỗ tên gọi hay gây hiểu lầm khi đọc sách
Tên vòng và tên sao trùng nhau. Vòng Thái Tuế mang tên sao đứng đầu là Thái Tuế, vòng Bác Sĩ mang tên sao Bác Sĩ, vòng Tràng Sinh mang tên trạng thái Tràng Sinh. Khi sách viết "Thái Tuế ở Dần", phải xem câu đang nói về sao Thái Tuế hay về cả vòng khởi từ Dần. Thường thì hai cách hiểu cho cùng vị trí, nhưng khi sách bàn đến lưu niên thì lại có thêm "Lưu Thái Tuế", một sao khác an theo năm xem chứ không theo năm sinh.
Tên sao trùng tên cung hoặc tên chòm. Sách nói "chòm Tử Vi" là nói nhóm sao an theo vị trí sao Tử Vi, không phải riêng sao Tử Vi. Nói "Thiên Phủ tinh hệ" cũng vậy. Người mới đọc dễ hiểu thành một sao duy nhất rồi tìm mãi không thấy các sao kia.
Một chữ dùng cho cả trạng thái và sao. Chữ Tử trong vòng Tràng Sinh là một trạng thái (sau Bệnh, trước Mộ), không liên quan đến chữ Tử trong Tử Vi hay Tử Phù. Trên lá số in tắt, ô ghi "Tử" có thể là bất kỳ cái nào trong ba; xem nó đứng ở dòng nào của ô để biết.
Chữ Lộc đứng một mình. Trên lá số và trong sách, "Lộc" có thể là Lộc Tồn (sao an theo can năm, luôn có Kình Dương và Đà La kề hai bên) hoặc Hoá Lộc (một trong bốn sao hoá, gắn vào một chính tinh hay phụ tinh khác). Hai thứ khác hẳn nhau về quy tắc an. Sách hay dùng các cụm như "song Lộc" để nói cả hai cùng có mặt; người đọc lướt dễ tưởng là một. Kiểm bằng cách xem bên cạnh có Kình Đà không, và chữ Lộc có đi kèm tên một sao khác không.
Một sao mang hai tên trong hai lối an sao. Các lối an sao khác nhau có khi đặt tên khác nhau cho những sao có vai trò gần giống, hoặc dùng một tên cho hai sao có quy tắc an khác. Danh mục khác của trang đi vào từng điểm lệch giữa các lối; ở đây chỉ nhắc rằng khi so hai lá số theo hai lối, đừng mặc định cùng tên là cùng quy tắc.
Câu hỏi thường gặp
Tràng Sinh và Trường Sinh có khác nhau không?
Không. Đây là hai cách đọc Hán Việt của cùng một chữ, chỉ trạng thái đầu tiên của vòng mười hai trạng thái. Sách tử vi tiếng Việt quen gọi Tràng Sinh, một số tài liệu khác gọi Trường Sinh.
Quan Phủ và Quan Phù có phải một sao không?
Không. Quan Phủ thuộc vòng Bác Sĩ, an theo vị trí Lộc Tồn; Quan Phù thuộc vòng Thái Tuế, an theo chi năm sinh. Hai sao có quy tắc an khác nhau nên thường nằm ở hai cung khác nhau.
Vì sao có sách viết Hoá Kỵ, có sách viết Hóa Kị?
Đó là khác biệt chính tả, do quy ước bỏ dấu và dùng y hay i khác nhau theo thời kỳ và nhà in. Cả hai đều chỉ cùng một sao hoá.
Lá số ghi tắt "Khúc" thì là sao nào?
Có thể là Văn Khúc hoặc Vũ Khúc, tuỳ quy ước của người lập. Hãy xem lá số có bảng chữ tắt không; nếu không, kiểm bằng quy tắc an: Văn Khúc an theo giờ sinh, Vũ Khúc thuộc chòm sao an theo vị trí Tử Vi.
Có cần học chữ Hán để phân biệt các tên sao gần giống nhau không?
Không bắt buộc, nhưng biết chữ Hán của các sao dễ lẫn giúp rất nhiều. Cách thay thế là ghi rõ quy tắc an bên cạnh tên trong bảng đối chiếu, và luôn so lá số bằng quy tắc thay vì bằng tên.
Thống nhất tên sao có làm lời luận chính xác hơn không?
Thống nhất tên chỉ giúp so lá số và chép bảng không bị nhầm sao. Còn lời luận dựa trên lá số có đúng với đời hay không thì không phụ thuộc vào cách viết tên, và đến nay chưa có bằng chứng thực nghiệm vững.