Người sinh ở Mỹ muốn lập lá số tử vi cho đúng phải trả lời ba câu trước khi đổi sang giờ âm lịch: thành phố nơi sinh thuộc múi giờ nào, năm đó nơi ấy có vặn đồng hồ theo giờ mùa hè không, và ngày sinh rơi vào trước hay sau mốc đổi giờ của chính năm đó. Ba câu nghe đơn giản, nhưng nước Mỹ là nơi dễ sai nhất trong các nước có đông người Việt, vì một quốc gia mà có nhiều múi, có bang không đổi giờ, và quy tắc chọn ngày đổi giờ từng được sửa luật.
Bài này đi riêng vào ca nước Mỹ: bảng múi giờ, những nơi ngoại lệ, mốc luật năm 2007, hai ví dụ giả định đã tự tính lại, và một tờ ghi chép mẫu cho gia đình có con sinh ở Mỹ. Bài không bàn ý nghĩa của giờ sinh trên lá số. Lập lá số cho đúng dữ liệu là việc kiểm được; còn lời luận rút ra từ lá số đó vẫn chưa có bằng chứng về khả năng đoán trước, dù dữ liệu chuẩn đến đâu.
Sáu múi giờ chính của nước Mỹ và chỗ người Việt sống đông
Bảng dưới ghi độ lệch so với giờ quốc tế UTC ở giờ chuẩn (mùa đông) và khi áp dụng giờ mùa hè. Cột cuối là vài nơi có cộng đồng người Việt đông, chỉ để bạn định vị nhanh; một bang có thể bị cắt làm hai múi, nên luôn tra theo thành phố hoặc quận nơi sinh chứ không theo tên bang.
| Múi giờ | Giờ chuẩn | Giờ mùa hè | Ví dụ nơi người Việt sống đông |
|---|---|---|---|
| Miền Đông (Eastern) | UTC−5 | UTC−4 | Virginia, Bắc Carolina, Georgia, Florida, Massachusetts, New York |
| Miền Trung (Central) | UTC−6 | UTC−5 | Phần lớn Texas (Houston, Dallas), Louisiana, Oklahoma, Minnesota |
| Miền Núi (Mountain) | UTC−7 | UTC−6 | Colorado, Utah; Arizona dùng UTC−7 quanh năm |
| Thái Bình Dương (Pacific) | UTC−8 | UTC−7 | California, Washington, Oregon, Nevada |
| Alaska | UTC−9 | UTC−8 | Phần lớn bang Alaska |
| Hawaii | UTC−10 | Không áp dụng | Quần đảo Hawaii |
Chênh lệch giữa Việt Nam (UTC+7) và nước Mỹ vì vậy dao động từ mười một tiếng (bờ Đông mùa hè) đến mười bảy tiếng (Hawaii). Mức chênh lớn như vậy gần như luôn làm đổi ngày khi quy về giờ Việt Nam, và đó là lý do lá số của người sinh ở Mỹ thường lệch nhau giữa các nơi lập: một bên giữ ngày tại nơi sinh, một bên chuyển sang ngày tại Việt Nam.
Với những bang có hai múi như Texas, Florida, Kentucky, Tennessee, Indiana, phần lớn dân số nằm ở một múi nhưng vẫn có quận thuộc múi kia. Nếu giấy khai sinh ghi tên thị trấn nhỏ, hãy tra múi giờ của đúng quận đó.
Những nơi không theo nếp chung: Arizona, Hawaii, Indiana
Arizona. Phần lớn bang Arizona không vặn đồng hồ vào mùa hè từ cuối thập niên 1960 tới nay, nên quanh năm ở UTC−7. Hệ quả hay bị bỏ sót: mùa hè, đồng hồ ở Phoenix chỉ cùng giờ với Los Angeles, nhưng giờ chuẩn của hai nơi lại cách nhau một tiếng. Người sinh ở Phoenix tháng Tám mà bị trừ thêm một tiếng "giờ mùa hè" là đã bị trừ oan. Cơ sở dữ liệu múi giờ quốc tế còn ghi một số khu vực bên trong Arizona có áp dụng giờ mùa hè, nên nếu nơi sinh nằm ở vùng đông bắc bang, bạn tra theo tên nơi sinh cụ thể.
Hawaii. Hawaii dùng UTC−10 quanh năm, không giờ mùa hè. Đây là trường hợp dễ nhất, chỉ cần nhớ đừng áp quy tắc của đất liền vào.
Indiana. Theo cơ sở dữ liệu múi giờ quốc tế, khu vực Indianapolis không vặn đồng hồ suốt khoảng 1971–2005 và chỉ bắt đầu áp dụng giờ mùa hè từ năm 2006. Các quận khác của Indiana có lịch sử rối hơn, từng đổi qua lại giữa hai múi. Người sinh ở Indiana trước năm 2006 là ca nên tra thật kỹ theo đúng quận.
Lãnh thổ hải ngoại. Guam và quần đảo Bắc Mariana ở UTC+10, Puerto Rico ở UTC−4; các nơi này không áp dụng giờ mùa hè theo nếp đất liền. Ít người Việt sinh ở đây, nhưng nếu gặp thì đừng mặc định là giờ Mỹ đất liền.
Luật giờ mùa hè năm 2007: cùng ngày dương lịch, khác kết quả
Đây là bẫy riêng của nước Mỹ. Theo cơ sở dữ liệu múi giờ quốc tế, giai đoạn 1987–2006 giờ mùa hè bắt đầu Chủ nhật đầu tiên của tháng Tư và kết thúc Chủ nhật cuối cùng của tháng Mười. Từ năm 2007, luật mới dời mốc bắt đầu lên Chủ nhật thứ hai của tháng Ba và mốc kết thúc sang Chủ nhật đầu tiên của tháng Mười Một. Vậy những ngày từ giữa tháng Ba đến đầu tháng Tư, và cuối tháng Mười đến đầu tháng Mười Một, có trừ hay không trừ một tiếng là tuỳ năm sinh.
| Khoảng ngày | Sinh năm 1987–2006 | Sinh từ năm 2007 |
|---|---|---|
| Từ Chủ nhật thứ hai tháng Ba đến trước Chủ nhật đầu tháng Tư | Giờ chuẩn, không trừ | Giờ mùa hè, trừ một tiếng |
| Từ Chủ nhật đầu tháng Tư đến Chủ nhật cuối tháng Mười | Giờ mùa hè, trừ một tiếng | Giờ mùa hè, trừ một tiếng |
| Từ Chủ nhật cuối tháng Mười đến trước Chủ nhật đầu tháng Mười Một | Giờ chuẩn, không trừ | Giờ mùa hè, trừ một tiếng |
| Từ Chủ nhật đầu tháng Mười Một đến tháng Ba năm sau | Giờ chuẩn, không trừ | Giờ chuẩn, không trừ |
Nhiều bảng hướng dẫn trên mạng viết theo luật hiện hành mà không ghi năm. Người sinh năm 2000 vào ngày 25 tháng Ba đọc bảng đó sẽ trừ một tiếng, trong khi năm 2000 lúc đó chưa vào giờ mùa hè. Trước năm 1987, quy tắc lại khác nữa, và có những năm giữa thập niên 1970 nước Mỹ thử áp dụng giờ mùa hè kéo dài; nếu sinh trước năm 1987, đừng suy theo bảng này mà tra trực tiếp theo ngày.
Hai ví dụ giả định đã tự tính lại
Ví dụ thứ nhất, hai em bé sinh cùng lúc 7 giờ 40 sáng ngày 20 tháng 3 tại Los Angeles, một em năm 2006, một em năm 2007 (ví dụ giả định). Năm 2006, ngày 20 tháng 3 chưa vào giờ mùa hè, giờ chuẩn vẫn là 7 giờ 40, thuộc giờ Thìn; ngày âm lịch theo lịch Việt là 21 tháng Hai năm Bính Tuất. Năm 2007, ngày này đã vào giờ mùa hè từ 11 tháng 3, nên giờ chuẩn là 6 giờ 40, thuộc giờ Mão; ngày âm lịch là mồng 2 tháng Hai năm Đinh Hợi. Cùng con số trên đồng hồ, cùng ngày dương lịch, nhưng em sinh năm 2007 nếu không trừ giờ mùa hè sẽ bị lập nhầm sang giờ Thìn.
Ví dụ thứ hai, hai em bé sinh cùng lúc 11 giờ 30 trưa ngày 5 tháng 8 năm 2015, một em ở Phoenix (Arizona), một em ở Los Angeles (ví dụ giả định). Hai đồng hồ chỉ cùng một giờ và thật ra đó là cùng một thời khắc: quy về giờ Việt Nam, cả hai đều là 1 giờ 30 sáng ngày 6 tháng 8, giờ Sửu, ngày 22 tháng Sáu âm lịch năm Ất Mùi. Nhưng nếu lập theo giờ chuẩn nơi sinh, em ở Phoenix sinh lúc 11 giờ 30, giờ Ngọ, còn em ở Los Angeles sinh lúc 10 giờ 30 giờ chuẩn, giờ Tỵ; ngày âm lịch tại nơi sinh của cả hai là 21 tháng Sáu.
Ví dụ thứ hai cho thấy chọn cách quy đổi nào cũng làm đổi kết quả nhiều hơn chính chuyện giờ mùa hè: theo giờ nơi sinh thì là giờ Ngọ hoặc Tỵ ngày 21, theo giờ Việt Nam thì là giờ Sửu ngày 22. Không có quy ước nào được mọi người làm tử vi thống nhất; việc của bạn là chọn một cách, ghi rõ, và không trộn hai cách trong cùng một lá số.
Tìm giờ sinh trong giấy tờ Mỹ và ghi lại cho đúng
Giấy tờ của người sinh ở Mỹ thường có nhiều bản, và không phải bản nào cũng có giờ. Những bước sau giúp bạn có một dòng dữ liệu đáng tin trước khi lập lá số.
- Tìm bản giấy khai sinh đầy đủ của bang (thường gọi là bản dài) hoặc giấy tờ xuất viện của bệnh viện; bản tóm tắt dùng cho thủ tục hành chính nhiều khi không ghi giờ. Mẫu giấy khác nhau tuỳ bang, nên nếu không thấy ô giờ sinh thì hỏi bệnh viện nơi sinh.
- Đọc giờ theo dạng 12 giờ có AM hoặc PM: AM là từ nửa đêm đến trước trưa, PM là từ trưa đến trước nửa đêm; 12:xx AM là sau nửa đêm, 12:xx PM là sau giữa trưa. Đổi ngay sang dạng 24 giờ và ghi cạnh bản gốc.
- Đọc ngày theo thứ tự tháng trước, ngày sau như cách viết thông dụng ở Mỹ: 03/04 là ngày 4 tháng 3, không phải ngày 3 tháng 4.
- Ghi thành phố, quận và bang nơi sinh. Tra xem ngày giờ đó nơi sinh ở UTC bao nhiêu bằng một công cụ đổi múi giờ dựa trên cơ sở dữ liệu múi giờ quốc tế có hỗ trợ ngày trong quá khứ.
- Viết ra giờ chuẩn nơi sinh (đã bỏ giờ mùa hè nếu có) và giờ tương ứng ở Việt Nam, kèm ngày dương lịch của mỗi giờ, vì hai ngày này thường khác nhau.
- Chọn quy ước, rồi ghi một dòng chú thích kiểu: "sinh 7:40 Los Angeles, giờ mùa hè, giờ chuẩn 6:40, lá số theo giờ nơi sinh".
Giữ dòng chú thích này cùng lá số. Ba năm sau, khi có người hỏi vì sao lá số của bạn khác lá số người khác lập, dòng đó trả lời trong năm giây.
Lỗi hay gặp khi gia đình ở Việt Nam lập hộ
Nhận giờ qua tin nhắn mà không hỏi giờ ở đâu. Người nhà ở Việt Nam nghe "cháu sinh lúc 9 giờ tối" và nhập thẳng 21 giờ, trong khi đó là 9 giờ tối ở Texas. Mỗi khi nhận giờ sinh từ xa, hỏi thêm một câu: giờ đó là giờ ở đâu.
Đổi múi giờ hai lần. Người gửi đã tự đổi sang giờ Việt Nam rồi mới nhắn, người nhận lại đổi thêm lần nữa. Giờ sinh nên được chuyển nguyên văn như trên giấy tờ, kèm nơi sinh; việc quy đổi chỉ làm một lần, ở một chỗ.
Trừ giờ mùa hè cho cả năm. Có người nghe nói "ở Mỹ phải trừ một tiếng" rồi trừ cho cả những ca sinh tháng Một. Giờ mùa hè chỉ áp dụng trong khoảng ngày nói ở bảng trên, và không áp dụng ở Arizona, Hawaii.
Lấy ngày âm lịch trên lịch treo tường Việt Nam theo ngày dương nơi sinh mà quên rằng đã chọn quy về giờ Việt Nam. Nếu đã quy về giờ Việt Nam thì ngày âm phải lấy theo ngày dương mới tại Việt Nam; nếu giữ giờ nơi sinh thì lấy theo ngày dương tại nơi sinh. Lẫn hai cách là sai một ngày.
Tin hoàn toàn vào ô "nơi sinh" của công cụ lập lá số. Có công cụ dùng nơi sinh để tính múi giờ, có công cụ chỉ in nó ra cho đẹp. Cách thử: nhập một ca bạn đã tự tính, rồi so giờ âm lịch in ở đầu lá số. Nếu bạn lập lá số trên AI Huyền Học hay bất cứ đâu, phép so này vẫn nên làm một lần.
Câu hỏi thường gặp
Sinh ở California tháng Bảy thì có phải trừ một tiếng không?
Có, nếu muốn lấy giờ chuẩn nơi sinh. Tháng Bảy California đang dùng giờ mùa hè UTC−7, giờ chuẩn là UTC−8. Trừ một tiếng ra giờ chuẩn rồi mới tra bảng mười hai giờ âm lịch, hoặc quy thẳng về giờ Việt Nam bằng độ lệch thực tế lúc đó.
Sinh ở Arizona có phải trừ giờ mùa hè không?
Với phần lớn bang Arizona thì không, vì nơi đây ở UTC−7 quanh năm từ cuối thập niên 1960. Một số khu vực bên trong bang có áp dụng giờ mùa hè, nên nếu nơi sinh ở vùng đông bắc Arizona thì tra theo tên nơi sinh cụ thể.
Vì sao bảng trên mạng nói giờ mùa hè Mỹ bắt đầu tháng Ba mà năm sinh của con lại là tháng Tư?
Vì luật đổi năm 2007. Giai đoạn 1987–2006 giờ mùa hè bắt đầu Chủ nhật đầu tháng Tư và kết thúc Chủ nhật cuối tháng Mười; từ 2007 bắt đầu Chủ nhật thứ hai tháng Ba và kết thúc Chủ nhật đầu tháng Mười Một. Phải tra theo đúng năm sinh.
Giấy khai sinh Mỹ không có giờ sinh thì tìm ở đâu?
Thử bản giấy khai sinh đầy đủ của bang, giấy xuất viện, hồ sơ sinh của bệnh viện, hoặc sổ theo dõi em bé mà nhiều bệnh viện phát cho cha mẹ. Mỗi bang và mỗi bệnh viện lưu khác nhau, nên hỏi trực tiếp nơi sinh là cách chắc nhất.
Đổi giờ sinh ở Mỹ sang giờ Việt Nam thì ngày âm lịch lấy theo ngày nào?
Lấy theo ngày dương lịch tại Việt Nam sau khi đổi, vì đã chọn quy về giờ Việt Nam thì mọi dữ liệu phải theo một hệ. Nếu giữ giờ nơi sinh thì lấy ngày dương tại nơi sinh. Hai cách thường cho hai ngày âm lịch khác nhau.
Lá số lập đúng múi giờ rồi thì lời luận có đáng tin hơn không?
Lá số đúng dữ liệu chỉ có nghĩa là phép tính khớp với quy ước bạn chọn. Việc tử vi đoán trước được đời người hay không là câu hỏi khác, và đến nay chưa có bằng chứng ủng hộ. Hãy coi lá số như một tài liệu văn hoá được lập cẩn thận.