Tìm "bảng an sao" trên mạng sẽ ra rất nhiều bảng: ảnh chụp trang sách, bảng gõ lại, bảng vẽ màu đẹp mắt, tệp chia sẻ trong nhóm học. Phần lớn không ghi lấy từ sách nào, không ghi dị bản, và đã qua nhiều lượt chia sẻ đến mức không ai còn biết người làm đầu tiên. Một số bảng chính xác, một số có lỗi, một số trộn hai nguồn mà không nói.
Bài này đưa ra sáu phép thử, không cần biết nguồn của bảng vẫn làm được, để bạn quyết định có dùng bảng đó hay không. Các phép thử dựa trên cấu trúc của chính quy tắc an sao, nên bảng nào trượt là gần như chắc có vấn đề. Qua được cả sáu không làm cho bảng thành "chuẩn", chỉ là nó không có lỗi hình thức; và một lá số lập đúng bảng vẫn không vì thế mà có giá trị tiên đoán đã được chứng minh.
Bảng trên mạng sai theo những kiểu nào
Kiểu thứ nhất là lỗi gõ. Người gõ lại bảng từ sách giấy có thể gõ nhầm một ô, đổi chỗ hai hàng, bỏ sót một dòng. Lỗi gõ thường phá vỡ quy luật đều của bảng nên dễ phát hiện nếu biết quy luật.
Kiểu thứ hai là trộn nguồn. Người làm bảng lấy phần này từ sách A, phần kia từ sách B, mà hai sách theo hai dị bản khác nhau. Bảng trộn trông vẫn đều đặn, nhưng không nhất quán với bất kỳ nguồn nào; lá số lập theo bảng đó không khớp với lá số theo sách A, cũng không khớp sách B.
Kiểu thứ ba là "sửa" theo ý riêng. Người làm bảng thấy một ô "lạ" so với điều mình quen, bèn sửa lại cho "đúng", không ghi chú. Ô đó thật ra có thể là dị bản hợp lệ trong nguồn gốc.
Kiểu thứ tư là mất bối cảnh. Bảng tách khỏi trang sách thì mất lời giải đi kèm: chiều đi thuận hay nghịch, áp cho nam hay nữ, cho tuổi âm hay tuổi dương, tính theo tháng nào khi gặp tháng nhuận. Bảng không sai, nhưng người dùng thiếu thông tin để dùng đúng.
Biết bốn kiểu này giúp bạn đọc bảng với đúng mức nghi ngờ: không tin trọn, cũng không bỏ trọn, mà kiểm.
Sáu phép thử
Áp dụng lần lượt. Bảng trượt phép nào thì ghi lại, đừng sửa vội.
- Đủ đầu vào. Bảng theo can phải có đủ mười can, theo chi đủ mười hai chi, theo tháng đủ mười hai tháng, theo giờ đủ mười hai giờ. Thiếu hoặc lặp là lỗi.
- Quy luật riêng của quy tắc. Ví dụ: Lộc Tồn không rơi vào Thìn, Tuất, Sửu, Mùi; Kình Dương và Đà La kề hai bên Lộc Tồn; Khôi Việt không trùng cung; Tử Vi và Thiên Phủ đối xứng qua trục Dần – Thân. Mỗi bảng có một hai quy luật như vậy.
- Nhóm đầu vào cho cùng kết quả. Nếu quy tắc gom các can hay chi thành nhóm (như tam hợp chi năm cho Thiên Mã), các hàng cùng nhóm phải giống nhau hoàn toàn.
- Bước đều. Với bảng an theo kiểu đếm (sao dịch một cung mỗi khi đầu vào tăng một), kiểm xem các hàng liền nhau có cách nhau đúng một cung theo cùng một chiều không.
- So với bảng tự dựng. Tự dựng lại bảng từ câu quyết hoặc quy tắc trong một cuốn sách bạn có, rồi so từng ô. Ô lệch thì đánh dấu.
- Có chú thích dị bản hay không. Ở những quy tắc vốn đã biết có dị bản (Khôi Việt can Canh, Tứ Hoá một số can, Hoả Linh), bảng tốt thường có ghi chú. Bảng không ghi gì ở những chỗ này cần kiểm thêm xem đang theo bản nào.
Năm phép đầu bắt lỗi hình thức; phép thứ sáu cho biết bảng có đủ thông tin để dùng nhất quán hay không. Một bảng qua năm phép đầu mà trượt phép sáu vẫn dùng được, miễn là bạn tự xác định nó theo bản nào và ghi lại.
Ví dụ giả định: chấm một bảng Thiên Mã
Thiên Mã theo quy tắc lưu hành an theo nhóm tam hợp của chi năm: Thân Tý Thìn ở Dần, Dần Ngọ Tuất ở Thân, Tỵ Dậu Sửu ở Hợi, Hợi Mão Mùi ở Tỵ. Giả định bạn gặp một bảng trên mạng như cột thứ hai dưới đây.
| Chi năm | Bảng trên mạng ghi | Theo quy tắc | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Tý, Thân, Thìn | Dần, Dần, Dần | Dần | Khớp |
| Ngọ, Dần | Thân, Thân | Thân | Khớp |
| Tuất | Tỵ | Thân | Lệch: cùng nhóm với Dần, Ngọ mà khác kết quả |
| Tỵ, Dậu, Sửu | Hợi, Hợi, Hợi | Hợi | Khớp |
| Hợi, Mão, Mùi | Tỵ, Tỵ, Tỵ | Tỵ | Khớp |
Phép thử số ba bắt được ngay hàng Tuất: ba chi cùng nhóm tam hợp phải cho cùng một cung. Đây gần như chắc là lỗi gõ, không phải dị bản, vì Thiên Mã theo tam hợp là quy tắc rất ổn định giữa các sách. Ghi lại, sửa trên bản của bạn, và nếu tiện thì báo cho người chia sẻ bảng.
Những dấu hiệu bên ngoài nên dè chừng
Bảng đẹp nhưng không nguồn. Màu sắc, phông chữ, khung viền không nói gì về độ chính xác. Một bảng chụp mờ từ sách in có lý lịch rõ đáng tin hơn một bảng vẽ đẹp mà không ai biết từ đâu ra.
Bảng hứa "chuẩn nhất", "theo bí truyền". Những chữ này là lời quảng cáo, không phải thông tin. Quy tắc an sao có dị bản từ trong sách gốc; bảng nào tự nhận là duy nhất đúng thường đã bỏ qua phần dị bản.
Bảng gộp nhiều quy tắc vào một hình. Gộp nhiều quy tắc vào một bảng lớn giúp tra nhanh, nhưng tăng khả năng chép nhầm cột. Tách ra kiểm từng quy tắc.
Bảng không ghi chiều đi. Với các sao đếm thuận nghịch theo âm dương nam nữ, bảng chỉ có một chiều là bảng thiếu. Dùng cho người thuộc chiều kia sẽ sai cả loạt.
Bảng kèm lời phán. Bảng an sao mà mỗi ô kèm một câu "tốt", "xấu", "phạm" là đã trộn quy tắc lập lá số với lời luận. Tách phần quy tắc ra kiểm riêng, phần lời phán để sang một bên.
Dùng bảng trên mạng cho đúng vai trò
Bảng trên mạng có giá trị thật: nó tiện, có sẵn, giúp người mới hình dung cấu trúc. Vai trò hợp lý của nó là tài liệu tham khảo nhanh và là thứ để đối chiếu, không phải nguồn quy tắc gốc. Khi cần một bảng để dùng lâu dài, hãy dựng bảng của chính bạn từ một cuốn sách có lý lịch, rồi dùng bảng trên mạng để kiểm chéo.
Nếu bạn chia sẻ lại một bảng, hãy làm người chia sẻ có trách nhiệm: ghi bảng lấy từ đâu, đã kiểm bằng những phép thử nào, có ghi chú dị bản nào. Nếu không biết nguồn, hãy nói thẳng là không biết nguồn. Một dòng ghi chú như vậy giúp người sau không phải bắt đầu từ con số không.
Cuối cùng, nhớ rằng kiểm bảng là việc chính xác dữ liệu. Một bảng sạch giúp lá số của bạn nhất quán và lặp lại được. Nó không trả lời câu hỏi lá số có nói đúng đời người hay không, câu hỏi cần một loại kiểm chứng hoàn toàn khác.
Khi phát hiện lỗi trong một bảng đang lan truyền
Phát hiện một bảng sai đang được nhiều người dùng là chuyện dễ gặp. Phản ứng tự nhiên là muốn báo ngay, nhưng cách báo quyết định người khác có nghe hay không. Một lời báo hữu ích gồm ba phần: ô nào sai, sai so với quy tắc nào hay nguồn nào, và phép thử nào cho thấy điều đó. Ví dụ giả định: "Hàng Tuất ở bảng Thiên Mã ghi Tỵ, nhưng Tuất cùng nhóm tam hợp với Dần và Ngọ nên phải cùng cung Thân như hai hàng kia."
Tránh biến lời báo thành tranh luận về phái hay về người làm bảng. Nếu ô lệch có thể là dị bản, hãy nói như vậy và nêu nguồn ghi khác, thay vì khẳng định là sai. Người làm bảng có khi biết rõ mình đang theo bản nào, chỉ là không ghi; một câu hỏi lịch sự thường giải quyết nhanh hơn một lời phê bình.
Nếu không có cách nào liên lạc với người làm bảng, hãy ghi lỗi vào sổ của riêng bạn và cảnh báo người cùng học khi họ dùng bảng đó. Việc nhỏ này, nhân lên nhiều người, giúp tài liệu tự học bớt sai dần theo thời gian.
Khi bảng trên mạng là ảnh chụp trang sách
Một loại bảng đáng tin hơn hẳn là ảnh chụp trực tiếp từ sách in. Nhưng ảnh chụp cũng có những cái bẫy riêng, cần để ý trước khi chép.
- Ảnh cắt mất phần chú thích. Người chụp thường chỉ chụp phần bảng, bỏ đoạn văn phía trên hoặc phía dưới, trong khi đoạn đó ghi chiều đi, ngoại lệ, dị bản. Nếu có thể, tìm xem ảnh chụp từ cuốn nào, trang nào, rồi đọc cả trang.
- Ảnh mờ ở mép. Bảng nằm sát gáy sách hay mép trang thường bị cong, mờ. Chữ ở đó dễ đọc nhầm, nhất là các cặp chữ gần giống nhau.
- Ảnh đã qua chỉnh sửa. Một số ảnh được tô lại, xoá vết bẩn, tăng tương phản cho đẹp; quá trình đó có thể xoá luôn nét mảnh phân biệt hai chữ, hoặc người chỉnh vô tình sửa một ô.
- Ảnh từ bản in lại không rõ lần in. Cùng một cuốn sách có thể in lại nhiều lần, có lần sửa lỗi, có lần thêm lỗi sắp chữ. Ảnh không ghi lần in thì khó so với bản bạn có.
- Ảnh ghép từ nhiều trang. Có người ghép nửa bảng ở trang này với nửa bảng ở trang khác, thậm chí từ hai sách khác nhau, thành một ảnh tiện dùng. Nhìn kỹ phông chữ, khổ giấy, màu giấy để nhận ra chỗ ghép.
Ảnh chụp tốt là ảnh toàn trang, rõ nét, không chỉnh sửa, kèm tên sách và lần in. Gặp ảnh như vậy, bạn có thể coi nó gần như nguồn gốc và kiểm như kiểm sách in. Với ảnh thiếu một trong các yếu tố trên, áp dụng đủ sáu phép thử như với bảng gõ lại.
Câu hỏi thường gặp
Bảng an sao trên mạng có dùng được không?
Dùng được để tham khảo và đối chiếu, sau khi qua các phép thử như đủ đầu vào, quy luật riêng của quy tắc và so với bảng tự dựng. Với bảng dùng lâu dài, nên dựng từ một cuốn sách có lý lịch rõ.
Làm sao biết một ô lệch là lỗi gõ hay dị bản?
Lỗi gõ thường phá quy luật của bảng, như ba chi cùng nhóm tam hợp mà khác kết quả. Dị bản thì có sách ghi đúng như vậy và thường ở những quy tắc đã biết có tranh luận, như Khôi Việt can Canh hay Tứ Hoá một số can.
Bảng không ghi nguồn thì có nên bỏ ngay không?
Không cần bỏ ngay. Bảng không nguồn vẫn có thể chính xác. Hãy kiểm bằng sáu phép thử; nếu qua, có thể dùng để đối chiếu, nhưng ghi rõ trong sổ của bạn là bảng không rõ nguồn.
Tại sao một bảng qua hết phép thử mà lá số vẫn khác sách?
Có thể bảng theo một dị bản khác sách bạn đang so, hoặc khác biệt nằm ở dữ liệu vào như giờ sinh, ngày âm lịch, tháng nhuận, chứ không ở bảng. Hãy kiểm phần đầu vào trước khi kết luận về bảng.
Chia sẻ lại bảng an sao thì cần ghi những gì?
Ghi bảng lấy từ đâu, đã kiểm bằng phép thử nào, các ô có dị bản và mình chọn bản nào. Nếu không biết nguồn, nói rõ là không biết. Không cần lời quảng cáo hay lời cam kết chính xác tuyệt đối.
Bảng đúng thì lá số có đoán đúng không?
Bảng đúng chỉ giúp lá số được tính nhất quán theo một quy tắc đã biết. Việc lá số có đoán đúng đời người hay không đến nay chưa có bằng chứng thực nghiệm vững, và không phụ thuộc vào việc bảng đẹp hay xấu.