Người sinh trong tháng nhuận âm lịch có thể nhận hai lá số khác nhau rất xa, không chỉ lệch vài sao nhỏ. Lý do nằm ở chỗ tháng sinh là đầu vào của bước an cung Mệnh. Mệnh dời một cung thì can của cung Mệnh đổi, ngũ hành cục có thể đổi, và vị trí sao Tử Vi, vốn tính từ cục và ngày sinh, có thể nhảy sang hẳn một nửa khác của lá số.
Bài này không bàn quy ước nào "đúng". Mục tiêu là cho bạn thấy chuỗi phụ thuộc: đổi tháng thì sao nào đổi, sao nào đứng yên, và cách đặt hai lá số cạnh nhau để khoanh đúng chỗ khác. Một lưu ý giữ suốt bài: lập đúng lá số theo một quy ước là chuyện tính toán; nó không làm lời đoán trên lá số trở thành điều có bằng chứng.
Ba cách tính tháng nhuận đang gặp trên lá số
Tính trọn theo tháng mang tên. Người sinh tháng Hai nhuận được an như sinh tháng Hai. Lý lẽ: tháng nhuận là bản lặp của tháng trước nó, mang cùng số tháng, nên giữ nguyên số. Đây là cách hay gặp trên nhiều lá số lập bằng máy, vì nó đơn giản và không cần thêm quy tắc phụ.
Chia đôi tháng nhuận. Nửa đầu tháng nhuận (thường là từ mùng Một đến ngày 15) tính như tháng mang tên, nửa sau (từ ngày 16) tính như tháng kế tiếp. Lý lẽ: tháng nhuận nằm giữa hai tháng thường, nên chia phần cho cả hai. Các tài liệu không thống nhất ranh giới đặt ở ngày 15 hay ngày 16, và chuyện này đủ rắc rối để có một bài riêng.
Tính trọn sang tháng sau. Có người lập lá số coi cả tháng nhuận như tháng kế tiếp, tức tháng Hai nhuận được an như tháng Ba. Cách này ít gặp hơn, nhưng nếu bạn cầm một lá số chép tay cũ mà thấy cung Mệnh lệch đúng một cung so với lá số lập bằng máy, đây là một khả năng cần thử.
Điểm chung của cả ba. Không cách nào thay đổi ngày sinh, giờ sinh hay năm sinh; chúng chỉ trả lời câu hỏi "tháng nhuận được đếm là tháng mấy". Vì vậy mọi khác biệt giữa các lá số đều phải truy ngược được về con số tháng. Nếu hai lá số khác nhau ở cả những sao không dính tới tháng, nguyên nhân nằm ở chỗ khác, ví dụ giờ sinh hay quy ước giờ Tý.
Chuỗi phụ thuộc: tháng sinh kéo theo những gì
Trong quy tắc an sao phổ biến của tử vi đẩu số, cung Mệnh được tìm bằng hai lần đếm: lấy cung Dần làm tháng Giêng, đếm thuận tới tháng sinh; từ cung đó coi là giờ Tý, đếm nghịch tới giờ sinh. Cung Thân dùng cùng điểm xuất phát nhưng đếm thuận tới giờ sinh. Như vậy tháng tăng thêm một thì cả Mệnh lẫn Thân dời đi một cung theo chiều thuận.
Bước tiếp theo là can của cung Mệnh. Can các cung được xếp theo can năm sinh bằng phép ngũ hổ độn, nên năm không đổi thì can từng cung cũng không đổi; nhưng cung Mệnh đã dời sang ô khác thì cặp can chi của cung Mệnh là một cặp khác. Từ cặp can chi đó tra nạp âm ra ngũ hành cục: Thủy nhị cục, Mộc tam cục, Kim tứ cục, Thổ ngũ cục, Hỏa lục cục.
Cục quyết định vị trí Tử Vi cùng với ngày sinh, và từ Tử Vi suy ra cả chòm Tử Vi lẫn chòm Thiên Phủ. Cục còn quyết định tuổi khởi đại vận và điểm khởi vòng Tràng Sinh. Vì thế một thay đổi nhỏ ở đầu vào, chỉ một con số tháng, có thể lan tới gần như toàn bộ phần chính tinh. Ngược lại, nếu hai cung Mệnh liền nhau tình cờ cho cùng một cục, chính tinh sẽ đứng yên và lá số chỉ khác ở các sao an theo tháng cùng tên gọi các cung.
Phép nhẩm nhanh: khi nào cục đứng yên
Có một quy luật giúp bạn biết trước tháng nhuận có làm đổi cục hay không, chưa cần tra bảng nạp âm. Trong vòng 60 hoa giáp, nạp âm đi theo từng cặp liền nhau: Giáp Tý và Ất Sửu cùng một hành, Bính Dần và Đinh Mão cùng một hành, cứ thế tiếp. Can các cung trên lá số lại được xếp nối tiếp nhau theo ngũ hổ độn, nên hai cung liền nhau bắt đầu từ một cung chi dương (Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất) luôn rơi vào cùng một cặp nạp âm.
Hệ quả: nếu cung Mệnh theo cách tính tháng thấp hơn nằm ở một cung chi dương, khi dời sang cung kế tiếp thì cục giữ nguyên, và Tử Vi cùng các chính tinh đứng yên. Nếu cung Mệnh nằm ở một cung chi âm (Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi), khi dời sang cung kế tiếp thì nó bước sang một cặp nạp âm mới và cục đổi. Quy luật này đã được kiểm lại cho đủ mười can năm và mười hai vị trí cung Mệnh, không có ngoại lệ.
Ví dụ ở mục sau minh hoạ đúng trường hợp thứ hai: cung Mệnh đi từ Hợi sang Tý, cục đổi từ Thủy nhị cục sang Kim tứ cục. Nếu bạn chỉ cần biết "hai lá số của mình khác nhiều hay ít", phép nhẩm này trả lời trong vài giây.
Sao nào đổi, sao nào giữ khi đổi số tháng
Bảng dưới xếp các nhóm sao theo dữ kiện đầu vào. Cột thứ ba trả lời câu hỏi: nếu chỉ đổi số tháng (giữ nguyên năm, ngày, giờ), nhóm này có thể đổi vị trí không.
| Nhóm | Tính từ dữ kiện | Khi đổi số tháng |
|---|---|---|
| Cung Mệnh, cung Thân, tên 12 cung | Tháng và giờ | Luôn dời một cung cho mỗi tháng chênh |
| Ngũ hành cục | Can năm và vị trí cung Mệnh | Có thể đổi, tuỳ cặp can chi của cung Mệnh mới |
| Tử Vi, Thiên Phủ và hai chòm chính tinh | Cục và ngày sinh | Đổi khi cục đổi; đứng yên khi cục giữ nguyên |
| Tả Phù, Hữu Bật | Tháng | Luôn đổi: Tả Phù tiến một cung, Hữu Bật lùi một cung |
| Thiên Hình, Thiên Riêu, Thiên Y | Tháng | Luôn tiến một cung |
| Tam Thai, Bát Toạ | Vị trí Tả Phù, Hữu Bật và ngày | Đổi theo Tả Phù, Hữu Bật |
| Lộc Tồn, Kình Dương, Đà La, Khôi Việt, Tứ Hoá | Can năm | Đứng yên về ô, nhưng nằm trong cung mang tên khác |
| Văn Xương, Văn Khúc, Địa Không, Địa Kiếp | Giờ sinh | Đứng yên về ô |
| Vòng Tràng Sinh, tuổi khởi đại vận | Cục, âm dương năm và giới tính | Đổi khi cục đổi |
Một số sách còn an thêm vài sao nhỏ theo tháng, chẳng hạn Thiên Giải, Địa Giải, Giải Thần, với điểm khởi khác nhau giữa các bản. Khi so hai lá số, bạn nên coi mọi sao an theo tháng là "nghi phạm" đầu tiên, rồi mới tới các sao khác.
Ví dụ giả định: sinh ngày 20 tháng Hai nhuận năm Quý Mão, giờ Thìn
Ví dụ giả định một người sinh ngày 10/4/2023 dương lịch, giờ Thìn. Theo lịch âm Việt Nam tính cho UTC+7, năm Quý Mão 2023 nhuận tháng Hai, kéo dài từ 22/3 đến 19/4/2023; ngày 10/4 là ngày 20 tháng Hai nhuận. Cách tính trọn theo tháng mang tên cho tháng Hai; cách chia đôi (ngày 20 thuộc nửa sau) và cách tính sang tháng sau đều cho tháng Ba.
| Mục | Tính là tháng Hai | Tính là tháng Ba |
|---|---|---|
| Cung Mệnh | Hợi | Tý |
| Cung Thân | Mùi | Thân |
| Can chi cung Mệnh | Quý Hợi | Giáp Tý |
| Ngũ hành cục | Thủy nhị cục | Kim tứ cục |
| Tử Vi | Hợi | Ngọ |
| Thiên Phủ | Tỵ | Tuất |
| Tả Phù / Hữu Bật | Tỵ / Dậu | Ngọ / Thân |
| Thiên Hình / Thiên Riêu | Tuất / Dần | Hợi / Mão |
Chỉ một tháng chênh mà cục đổi từ Thủy nhị cục sang Kim tứ cục, Tử Vi nhảy từ Hợi sang Ngọ. Đây là lý do người sinh tháng nhuận hay thấy hai lá số "không giống nhau chút nào". Mọi ô trong bảng đã được tính lại bằng quy tắc an phổ biến; nếu sách bạn dùng có điểm khởi khác cho một sao nhỏ, cột tương ứng sẽ khác theo.
Tự kiểm khi đặt hai lá số cạnh nhau
Khi có hai lá số của cùng một người mà nghi là do tháng nhuận, làm theo thứ tự sau để khỏi lạc giữa hàng trăm tên sao.
- Đọc ô thông tin giữa lá số: ghi tháng sinh âm lịch mỗi bản dùng. Nếu một bản ghi "tháng Hai" còn bản kia ghi "tháng Ba", bạn đã tìm ra gốc.
- So cung Mệnh: hai bản phải lệch nhau đúng một cung theo chiều thuận, đúng bằng số tháng chênh. Lệch kiểu khác là có nguyên nhân thứ hai.
- So cục. Tự tính can cung Mệnh bằng ngũ hổ độn từ can năm, tra nạp âm, rồi đối chiếu với cục in trên lá số.
- So Tử Vi bằng phép chia ngày cho số cục. Nếu cục giống nhau mà Tử Vi khác nhau, có lỗi nhập ngày.
- Kiểm phép thử đối xứng: Tử Vi và Thiên Phủ phải đối xứng qua trục Dần – Thân trên cả hai bản.
- So nhóm sao theo năm và theo giờ: chúng phải nằm cùng ô trên cả hai bản. Ô khác nghĩa là năm hoặc giờ đã bị nhập khác.
- Ghi kết luận bằng một câu, ví dụ: "hai bản khác nhau chỉ do quy ước tháng nhuận; bản A tính tháng Hai, bản B tính tháng Ba".
Bảy bước này thường mất chưa tới mười phút với lá số giấy. Lợi ích lớn nhất là bạn biết chắc hai bản khác nhau vì một quy ước có tên, chứ không vì một bên tính nhầm.
Ghi quy ước lên lá số và giới hạn của việc chọn
Không có thực nghiệm nào cho thấy quy ước tháng nhuận này cho lời đoán khớp hơn quy ước kia, và cũng không thể có, chừng nào chính giá trị dự đoán của lá số còn chưa được kiểm chứng. Vì vậy chọn quy ước là chọn theo truyền thống mà bạn hoặc người xem lá số theo học, không phải chọn theo cảm giác "bản nào nghe giống mình hơn". Cách chọn thứ hai dễ dẫn tới khớp ngược: đọc lời luận nào cũng thấy đúng một phần, rồi tin bản mình thích.
Điều nên làm là ghi rõ ngay ở góc lá số: "sinh ngày 20 tháng Hai nhuận Quý Mão; lá số này tính tháng Ba theo quy ước chia đôi". Dòng chữ đó giúp bất kỳ ai cầm lá số sau này, kể cả chính bạn năm năm nữa, hiểu vì sao nó khác với một bản lập ở nơi khác. Nếu bạn lập lá số trên AI Huyền Học hay một công cụ khác, hãy xem ô thông tin để biết công cụ đang dùng quy ước nào rồi ghi lại, thay vì mặc định rằng máy luôn chọn giống sách bạn đọc.
Cuối cùng, nên nhớ rằng một lá số tính đúng theo quy ước đã ghi chỉ có nghĩa phép tính không sai. Nó không làm cho những gì người ta đọc ra từ lá số trở thành điều đã được chứng minh.
Câu hỏi thường gặp
Sinh tháng nhuận thì lá số nào cũng khác hẳn lá số kia phải không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Cung Mệnh và các sao an theo tháng luôn dời, nhưng nếu hai cung Mệnh liền nhau cho cùng một ngũ hành cục thì Tử Vi, Thiên Phủ và các chính tinh đứng yên. Khi đó hai lá số chỉ khác ở tên cung và một nhóm sao nhỏ.
Làm sao biết lá số đang dùng quy ước tháng nhuận nào?
Xem ô thông tin giữa lá số. Nếu nó ghi tháng sinh là tháng mang tên tháng nhuận, đó là cách tính trọn theo tháng mang tên. Nếu nó ghi tháng kế tiếp, bạn cần xem ngày sinh thuộc nửa đầu hay nửa sau để biết đó là cách chia đôi hay cách tính trọn sang tháng sau.
Năm sinh có bị ảnh hưởng bởi tháng nhuận không?
Không. Tháng nhuận nằm trong một năm âm lịch, nên can chi năm, các sao an theo can năm và chi năm như Lộc Tồn, Khôi Việt, Tứ Hoá, Thái Tuế đều không đổi. Năm chỉ đổi khi ngày sinh vắt qua Tết, đó là một ca giáp ranh khác.
Có nên lập cả hai lá số rồi chọn bản nào thấy đúng với mình?
Lập cả hai để hiểu chỗ khác thì hữu ích. Chọn theo cảm giác "đúng với mình" thì dễ tự khớp ngược, vì lời luận thường đủ rộng để khớp nhiều người. Chọn theo truyền thống mình học và ghi rõ quy ước là cách nhất quán hơn.
Sao an theo giờ có bị tháng nhuận làm lệch không?
Về vị trí trên ô địa chi thì không: Văn Xương, Văn Khúc, Địa Không, Địa Kiếp vẫn nằm đúng ô cũ. Nhưng vì tên 12 cung đã dời theo cung Mệnh, các sao này có thể nằm trong một cung mang tên khác, nên khi đọc theo tên cung bạn sẽ thấy khác.