Từ năm 1976 tới nay, ngoài khoảng 23/11/1984 – 19/4/1985 lệch cả tên tháng, lịch Việt và lịch Trung Quốc còn lệch nhau một ngày ở một số tháng như tháng Hai năm Kỷ Mùi 1979, tháng Giêng năm Đinh Hợi 2007, tháng Mười Một năm Canh Tý 2020. Trong những tháng đó, lịch Việt bắt đầu tháng sớm hơn một ngày, nên ngày âm của lịch Việt lớn hơn một đơn vị, và người sinh đúng mùng Một theo lịch Việt thì theo lịch Trung Quốc vẫn thuộc tháng trước.
Bài này đưa bảng các tháng đã được tính lại theo hai múi giờ, giải thích ai cần đối chiếu và lệch như vậy kéo theo những gì trên lá số. Bảng cố ý bỏ ra những tháng mà điểm sóc rơi quá sát mốc nửa đêm, vì ở đó sai số của công thức gần đúng đủ làm đổi kết quả; nếu bạn sinh ở các tháng ấy, hãy kiểm bằng lịch đã công bố. Như mọi bài trên trang này, đây là chuyện dữ liệu; lập đúng lá số không làm cho lời đoán có thêm bằng chứng.
Ai cần quan tâm tới bảng này
Nếu bạn sinh ở Việt Nam, đổi ngày bằng một nguồn theo lịch Việt và lập lá số bằng một công cụ cũng theo lịch Việt, bảng này chỉ để tham khảo. Ngày âm của bạn nhất quán từ đầu tới cuối và không có gì phải sửa.
Bảng có ích khi một nguồn trong chuỗi dùng lịch Trung Quốc. Các ca hay gặp: lá số được lập từ một cuốn sách dịch có bảng lịch nước ngoài; lá số do người thân ở nước ngoài lập hộ bằng công cụ địa phương; một cuốn lịch vạn niên in lại từ bảng UTC+8; hoặc bạn tự học tử vi từ tài liệu nước ngoài và tự an sao bằng bảng lịch đi kèm tài liệu đó. Trong các ca này, nếu ngày sinh rơi vào một tháng trong bảng, ngày âm của bạn ở hai nguồn sẽ lệch.
Bảng cũng có ích cho người làm nội dung hay lập trình công cụ lá số, như một bộ ngày để kiểm xem công cụ của mình theo lịch nào. Một công cụ cho ra kết quả của cột lịch Trung Quốc ở những dòng này đang dùng UTC+8, dù giao diện có thể không nói.
Bảng các tháng lệch một ngày (đã tự kiểm)
Mỗi dòng ghi ngày mùng Một theo hai lịch. Trong cả tháng, ngày âm lịch Việt lớn hơn ngày âm lịch Trung Quốc một đơn vị; riêng ngày mùng Một lịch Việt là ngày cuối tháng trước theo lịch Trung Quốc.
| Tháng âm lịch | Mùng Một lịch Việt | Mùng Một lịch Trung Quốc | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tháng Hai năm Kỷ Mùi | 26/02/1979 | 27/02/1979 | Lệch ngày |
| Tháng Năm năm Giáp Tý | 30/05/1984 | 31/05/1984 | Lệch ngày |
| Từ tháng Mười Một Giáp Tý đến tháng Hai nhuận Ất Sửu | 23/11/1984 – 19/04/1985 | Như cột trái | Ngày trùng, lệch tên tháng và năm |
| Tháng Mười Một năm Bính Dần | 01/12/1986 | 02/12/1986 | Lệch ngày |
| Tháng Sáu năm Bính Tý | 15/07/1996 | 16/07/1996 | Lệch ngày |
| Tháng Giêng năm Đinh Hợi | 17/02/2007 | 18/02/2007 | Lệch cả ngày Tết |
| Tháng Mười Một năm Canh Tý | 14/12/2020 | 15/12/2020 | Lệch ngày |
Ví dụ giả định để đọc bảng: một người sinh ngày 18/02/2007. Theo lịch Việt, đó là mùng 2 Tết Đinh Hợi; theo lịch Trung Quốc, đó là mùng 1 Tết Đinh Hợi. Một người sinh ngày 17/02/2007 thì theo lịch Việt là mùng 1 Tết Đinh Hợi, còn theo lịch Trung Quốc là ngày 30 tháng Chạp năm Bính Tuất, khác cả năm.
Bảng không đầy đủ một cách cố ý. Một số tháng trong các năm 1978, 1987, 1989, 1995, 1997, 2006, 2008, 2009, 2018 và 2019 có điểm sóc hoặc trung khí rơi chỉ cách mốc nửa đêm vài phút theo phép tính gần đúng; chúng có thể lệch nhưng chưa đưa vào bảng. Nếu bạn sinh trong những năm đó và thấy hai nguồn lệch một ngày, hãy đối chiếu với lịch đã được cơ quan có thẩm quyền công bố.
Vì sao chỉ một số tháng lệch
Hai lịch dùng chung quy tắc, nên phần lớn các tháng trùng nhau hoàn toàn. Một tháng chỉ lệch khi điểm sóc rơi vào khoảng từ 23 giờ đến nửa đêm theo giờ Việt Nam. Lúc đó, ở Việt Nam ngày sóc vẫn là ngày hôm đó; ở Trung Quốc đồng hồ đã sang 0 giờ ngày hôm sau, nên ngày sóc là ngày hôm sau. Khoảng một giờ đồng hồ trong hai mươi bốn giờ, nên chỉ một phần nhỏ số tháng có nguy cơ lệch; theo phép tính cho giai đoạn 1976 – 2020, trung bình khoảng một tháng trong mỗi hai, ba năm.
Lệch tên tháng, như năm 1984 – 1985, hiếm hơn nữa. Nó xảy ra khi một trung khí, đặc biệt là Đông chí, rơi vào khoảng giờ đó và làm thay đổi tháng nào là tháng Mười Một hay tháng nào thiếu trung khí. Một thay đổi như vậy kéo theo vị trí tháng nhuận, rồi kéo theo tên của nhiều tháng liền nhau.
Điều này cũng giải thích vì sao không thể nhớ một quy tắc kiểu "lịch Việt luôn sớm hơn một ngày". Phần lớn thời gian hai lịch trùng nhau. Khi lệch ngày, lịch Việt bắt đầu tháng sớm hơn; nhưng khi lệch tên tháng, ngày lại trùng và chỉ tên tháng khác. Cách chắc chắn duy nhất là tra từng ngày cụ thể.
Lệch một ngày kéo theo những gì trên lá số
Ngày sinh giữa tháng. Ngày âm lệch một. Vị trí sao Tử Vi tính lại theo cục và ngày mới; tuỳ cục, Tử Vi có thể đứng yên hoặc dời vài cung, kéo theo hai chòm chính tinh. Bốn sao an theo ngày như Tam Thai, Bát Tọa, Ân Quang, Thiên Quý dời một cung. Cung Mệnh, cung Thân và các sao theo năm, tháng, giờ giữ nguyên.
Ngày sinh đúng mùng Một lịch Việt. Theo lịch Trung Quốc, ngày đó là ngày cuối tháng trước. Tháng đổi nên cung Mệnh, cung Thân dời một cung, nhóm sao theo tháng dời, cục có thể đổi.
Ngày sinh mùng Một Tết lịch Việt. Như ngày 17/02/2007: theo lịch Trung Quốc là ngày 30 tháng Chạp năm trước. Năm can chi đổi, gần như toàn bộ lá số đổi, kể cả chiều đại vận.
Ngày cuối tháng. Ngày cuối của tháng theo lịch Việt vẫn cùng tháng ở lịch Trung Quốc nhưng nhỏ hơn một đơn vị. Không đổi tháng, chỉ đổi ngày.
Giờ sinh. Không đổi. Lệch lịch là lệch ở cách gán ngày âm, không phải ở giờ đồng hồ. Đừng sửa giờ sinh để "bù" cho lệch lịch.
Tự kiểm một tháng bằng giờ điểm sóc
Nếu ngày sinh của bạn rơi vào một năm có tháng sát giờ mà bảng chưa đưa vào, bạn có thể tự kiểm bằng một nguồn thiên văn. Các niên giám thiên văn và trang dữ liệu của các đài thiên văn công bố thời điểm trăng mới (điểm sóc) theo giờ quốc tế UTC, chính xác tới phút. Đây là nguồn độc lập với mọi công cụ đổi lịch.
Cách làm: tìm thời điểm điểm sóc của tháng cần kiểm, cộng 7 giờ để ra giờ Việt Nam, cộng 8 giờ để ra giờ Trung Quốc. Nếu hai kết quả nằm cùng một ngày, hai lịch bắt đầu tháng cùng ngày. Nếu kết quả cộng 7 giờ còn ở ngày hôm trước mà kết quả cộng 8 giờ đã sang ngày hôm sau, tức điểm sóc rơi trong khoảng từ 16 giờ đến 17 giờ UTC, thì lịch Việt bắt đầu tháng sớm hơn một ngày.
Ví dụ giả định: một điểm sóc được công bố lúc 16 giờ 30 phút UTC ngày 10 của một tháng dương nào đó. Giờ Việt Nam là 23 giờ 30 phút ngày 10, giờ Trung Quốc là 0 giờ 30 phút ngày 11. Lịch Việt nhận mùng Một vào ngày 10, lịch Trung Quốc vào ngày 11. Phép kiểm này không xử lý được ca lệch tên tháng do trung khí, nhưng đủ cho phần lớn ca lệch một ngày.
Lá số trong sách và tài liệu nước ngoài
Người tự học tử vi thường đọc sách dịch hoặc tài liệu tiếng Trung, trong đó có các lá số ví dụ ghi ngày âm. Những ví dụ này gần như chắc chắn dùng lịch Trung Quốc. Nếu bạn lấy ngày dương của một ví dụ rồi tự lập lá số theo lịch Việt để "kiểm tra" sách, ở các tháng trong bảng bạn sẽ ra kết quả khác sách, và dễ nghĩ sách in sai hoặc mình an sai.
Cách đọc đúng là coi ngày âm in trong sách là dữ liệu gốc của ví dụ, không đổi lại từ ngày dương. Nếu muốn đối chiếu với công cụ, hãy nhập thẳng ngày âm đó vào ô âm lịch, kèm cờ nhuận nếu có. Như vậy bạn so được quy tắc an sao giữa sách và công cụ, tách khỏi chuyện hai bên dùng lịch nào.
Điều ngược lại cũng đúng: khi bạn gửi lá số của mình cho một người quen ở nước ngoài để hỏi về quy tắc an sao, hãy gửi kèm ngày âm và ghi rõ là lịch Việt, đừng chỉ gửi ngày dương. Người nhận đổi lại bằng công cụ của họ có thể ra ngày âm khác, và cuộc trao đổi về quy tắc sẽ lẫn với chuyện lệch lịch mà không ai nhận ra.
Quy trình kiểm khi bạn sinh trong một tháng của bảng
Các bước dưới đây giúp bạn biết lá số đang cầm theo lịch nào và quyết định có cần lập lại không.
- Tìm dòng của tháng sinh trong bảng. Ghi ngày âm theo cả hai lịch cho ngày sinh của bạn.
- Đọc ngày âm in trên lá số đang cầm. Khớp cột lịch Việt hay cột lịch Trung Quốc?
- Nếu khớp lịch Việt và bạn sinh ở Việt Nam, không cần làm gì thêm.
- Nếu khớp lịch Trung Quốc, quyết định có lập lại theo lịch Việt không. Nếu lập lại, đừng sửa tay vài ô; hãy lập lại từ ngày dương gốc.
- Ghi ở góc lá số lịch đã dùng. Nếu giữ cả hai bản, đánh dấu rõ bản nào theo lịch nào.
- Khi đọc sách hay tài liệu nước ngoài, nhớ rằng ví dụ trong đó có thể dùng lịch UTC+8; đừng so trực tiếp với lá số theo lịch Việt mà không kiểm ngày.
Dù lập lá số ở đâu, hãy đọc dòng ngày âm công cụ hiển thị và đối chiếu với bảng. Nếu công cụ cho phép chọn múi giờ lịch, thử cả hai để thấy chỗ khác.
Câu hỏi thường gặp
Năm 2007 Tết Việt Nam và Trung Quốc lệch nhau thế nào?
Theo lịch Việt tính theo UTC+7, Tết Đinh Hợi là ngày 17/02/2007; theo lịch Trung Quốc tính theo UTC+8 là ngày 18/02/2007. Người sinh ngày 17/02/2007 theo lịch Việt là mùng Một Tết Đinh Hợi, theo lịch Trung Quốc là ngày 30 tháng Chạp năm Bính Tuất.
Lịch Việt có luôn sớm hơn lịch Trung Quốc một ngày không?
Không. Phần lớn các tháng hai lịch trùng nhau hoàn toàn. Chỉ khi điểm sóc rơi vào khoảng 23 giờ đến nửa đêm giờ Việt Nam thì lịch Việt mới bắt đầu tháng sớm hơn một ngày. Còn khoảng 1984 – 1985 thì ngày trùng nhưng tên tháng khác.
Vì sao bảng không liệt kê đủ mọi tháng lệch?
Bảng chỉ đưa những tháng mà phép tính cho kết quả chắc chắn. Một số tháng có điểm sóc hoặc trung khí rơi chỉ cách nửa đêm vài phút; ở biên độ đó, công thức gần đúng có thể sai. Những tháng ấy cần đối chiếu với lịch đã công bố chính thức.
Sinh ở Việt Nam mà lá số theo lịch Trung Quốc thì có sao không?
Lá số đó vẫn được lập đúng quy tắc, chỉ là theo một lịch khác lịch gia đình bạn dùng. Nếu ngày sinh không nằm trong các tháng lệch, hai lịch cho cùng kết quả và không có gì khác. Nếu nằm trong tháng lệch, nên ghi rõ lá số theo lịch nào.
Ngày sinh nằm trong tháng lệch thì nên sửa lá số thế nào?
Không sửa tay từng ô. Đổi lại ngày âm từ ngày dương gốc theo lịch bạn chọn, rồi lập lại cả lá số. Ghi rõ ở góc lá số lịch đã dùng để người sau không nhầm.
Chọn đúng lịch có làm lá số đoán đúng hơn không?
Chọn đúng lịch giúp lá số nhất quán với dữ liệu thật, tức ngày âm gia đình bạn đã sống theo. Nó không làm cho lời đoán từ lá số có thêm bằng chứng. Hai việc này nên được giữ tách bạch.