Người sinh trên máy bay hay tàu biển không có một "giờ nơi sinh" theo nghĩa thông thường, vì phương tiện đang di chuyển qua nhiều múi giờ. Cách xử lý chắc chắn nhất là đưa thời khắc sinh về giờ quốc tế UTC trước, rồi từ đó chọn quy về giờ Việt Nam, hoặc tính giờ mặt trời theo kinh độ nơi phương tiện đang ở lúc sinh. Phần khó nhất không nằm ở phép tính, mà ở chỗ biết con số ghi lại là theo đồng hồ nào.
Ca này hiếm, nhưng mỗi khi có thì thường được nhắc đi nhắc lại trong gia đình, và người lập lá số hay lúng túng. Bài nêu các loại đồng hồ có thể đã dùng để ghi giờ, ví dụ giả định đã tự tính, và cách ghi chú. Bài không bàn chuyện quốc tịch hay nơi sinh pháp lý, vốn tuỳ luật từng nước. Như mọi ca khác, tính đúng giờ là việc kiểm được; còn lá số có báo trước được điều gì hay không thì chưa có bằng chứng.
Vì sao ca này không có một câu trả lời duy nhất
Với người sinh trên đất liền, "giờ nơi sinh" là giờ đồng hồ chính thức của nơi đó, rõ ràng và tra được. Trên một phương tiện đang di chuyển, khái niệm này tách làm ba: giờ của đồng hồ ai đó nhìn lúc sinh, giờ chính thức của vùng mà phương tiện đang đi qua, và giờ mặt trời tại đúng vị trí đó. Ba thứ này có thể khác nhau nhiều tiếng, nhất là trên chuyến bay dài đi theo hướng đông tây.
Một chuyến bay từ châu Âu về Việt Nam có thể đi qua năm, sáu múi giờ trong một đêm. Nói "giờ chính thức của vùng đang bay qua" nghe có vẻ chuẩn, nhưng trên không phận quốc tế hoặc trên biển thì không có vùng hành chính nào để dựa vào, còn ở trên một nước thì người ta lại phải tra xem lúc đó nước đó có giờ mùa hè không. Ít ai làm như vậy.
Vì không có câu trả lời duy nhất, cách làm hợp lý là bắt đầu từ thứ không phụ thuộc vào vị trí: thời khắc tuyệt đối, tức giờ UTC. Mọi quy ước khác đều suy ra được từ UTC, còn ngược lại thì không. Có UTC trong tay, bạn có thể lập lá số theo bất kỳ quy ước nào và người khác đối chiếu được.
Con số trên giấy có thể là giờ của đồng hồ nào
Giờ quốc tế UTC. Ngành hàng không dùng giờ quốc tế cho các ghi chép vận hành chuyến bay, nên nếu giờ sinh được ghi vào nhật ký chuyến bay, khả năng cao là giờ UTC. Đây là trường hợp dễ xử lý nhất.
Giờ nơi khởi hành hoặc nơi đến. Hành khách, kể cả cha mẹ, thường nhìn đồng hồ đeo tay vẫn để giờ nơi khởi hành, hoặc màn hình trong khoang hiện giờ nơi đến. Giờ do người nhà kể lại hay rơi vào loại này.
Giờ trên tàu. Tàu biển đi đường dài thường vặn đồng hồ trên tàu theo vùng biển đang đi qua, mỗi lần một tiếng; giờ ghi trên tàu là "giờ tàu" của hôm đó. Nhật ký hàng hải thường ghi rõ đồng hồ tàu đang theo múi nào.
Giờ do nơi đăng ký khai sinh ghi lại. Khi về tới đất liền, cơ quan đăng ký khai sinh có thể chép giờ từ giấy xác nhận của tổ bay hoặc bác sĩ trên tàu, có thể đổi sang giờ địa phương nơi đăng ký, có thể không. Mỗi nước một cách.
Điều cần làm. Với mỗi con số đang có, ghi rõ nó là giờ của đồng hồ nào. Nếu không biết, liệt kê các khả năng và tính từng khả năng, giống như với một giờ sinh không chắc chắn.
Ví dụ giả định: chuyến bay từ Frankfurt về Hà Nội
Một em bé sinh trên chuyến bay từ Frankfurt về Hà Nội ngày 12 tháng 1 năm 2024, tổ bay ghi giờ sinh 03:10 UTC (ví dụ giả định). Quy về giờ Việt Nam, cộng bảy tiếng, là 10 giờ 10 sáng ngày 12 tháng 1, thuộc giờ Tỵ. Theo lịch Việt, ngày 12 tháng 1 năm 2024 là mồng 2 tháng Chạp năm Quý Mão.
Giả sử gia đình không có giấy tổ bay, chỉ nhớ đồng hồ đeo tay của người cha chỉ 4 giờ 10, và đồng hồ đó vẫn để giờ Frankfurt. Tháng Một Đức ở UTC+1, nên 4 giờ 10 giờ Frankfurt chính là 3 giờ 10 UTC, khớp với ví dụ trên. Nhưng nếu ai đó đọc 4 giờ 10 như giờ Việt Nam, họ sẽ ra giờ Dần, lệch xa giờ Tỵ.
Còn nếu màn hình trong khoang đã chuyển sang giờ Hà Nội và người mẹ nhớ 10 giờ 10, thì cũng khớp. Bài học: một giờ đơn lẻ chưa nói được gì; phải biết nó là giờ của đồng hồ nào. Khi có hai nguồn độc lập, như ví dụ này, quy cả hai về UTC rồi so là cách kiểm nhanh nhất.
Giờ mặt trời theo vị trí: khi nào cần, tính thế nào
Nếu chọn lập lá số theo giờ mặt trời nơi sinh, với máy bay hay tàu, "nơi sinh" là vị trí của phương tiện lúc đó. Giờ mặt trời trung bình bằng giờ UTC cộng kinh độ đông chia cho 15 (tính ra giờ), hay nói cách khác là bốn phút cho mỗi độ kinh; với kinh độ tây thì trừ.
Tiếp ví dụ trên: nếu lúc 03:10 UTC máy bay đang ở khoảng 70 độ kinh đông, giờ mặt trời trung bình tại đó là 03:10 cộng 280 phút, tức khoảng 7 giờ 50, thuộc giờ Thìn, chứ không phải giờ Tỵ như khi quy về giờ Việt Nam. Hãng bay hay hành khách hiếm khi biết vị trí chính xác lúc sinh; nhật ký chuyến bay có thể có, hoặc ước lượng từ lộ trình và thời gian bay.
Vì độ bất định của vị trí thường lớn, nhiều người chọn bỏ lớp giờ mặt trời trong ca này và quy về giờ Việt Nam hoặc giờ nơi đến. Không có quy ước nào được tất cả công nhận; điều quan trọng là ghi rõ đã chọn gì. Nếu chọn giờ mặt trời, ghi luôn kinh độ đã dùng và nguồn của nó.
Với tàu biển, vị trí lúc sinh dễ biết hơn vì nhật ký hàng hải ghi vị trí theo giờ, và tàu đi chậm nên sai vài chục cây số không đáng kể. Một độ kinh ở xích đạo dài khoảng 111 cây số và chỉ ứng với bốn phút giờ mặt trời.
Nơi sinh trên giấy tờ và nơi sinh dùng cho lá số
Giấy khai sinh của người sinh trên máy bay hay tàu biển có thể ghi nơi sinh là thành phố nơi hạ cánh, cảng tàu cập, hoặc một cách mô tả khác, tuỳ luật nước đăng ký và tuỳ từng trường hợp. Đó là chuyện pháp lý, bài này không bàn. Điều cần nhớ khi lập lá số là: nơi sinh ghi trên giấy chưa chắc là nơi em bé thật sự ra đời.
Nếu lập lá số theo giờ chuẩn của nơi sinh ghi trên giấy, bạn đang dùng múi giờ của thành phố hạ cánh cho một thời khắc xảy ra cách đó hàng nghìn cây số. Cách đó không sai về quy ước, nhưng nên ghi rõ là đã chọn như vậy, vì người khác dùng vị trí thật sẽ ra kết quả khác.
Ngược lại, nếu lập theo giờ mặt trời, cần vị trí thật lúc sinh chứ không phải nơi ghi trên giấy. Hai lựa chọn này dẫn tới hai lá số, và cả hai đều có thể được biện hộ. Một dòng chú thích trên lá số đủ để tránh tranh cãi về sau.
Những ca lân cận: sinh trên xe, gần ranh múi giờ
Sinh trên xe đang chạy qua ranh múi giờ. Ở những nước có nhiều múi giờ như Mỹ, Úc, Nga, Indonesia, có những ca sinh trên đường tới bệnh viện bên kia ranh giới múi giờ. Giờ ghi trong giấy tờ thường là giờ của nơi tiếp nhận; nhưng nếu người nhà kể lại theo đồng hồ của nơi xuất phát thì có thể lệch một tiếng.
Bệnh viện nằm ở thị trấn ranh giới. Một số thị trấn sát ranh múi giờ dùng giờ của thành phố lớn bên cạnh thay vì múi giờ của quận mình. Tra theo tên thị trấn, không theo bang hay tỉnh.
Sinh trên chuyến tàu hoả xuyên quốc gia. Ít gặp, nhưng nguyên tắc như máy bay: xác định đồng hồ nào đã ghi, quy về UTC, rồi chọn quy ước.
Sinh khi đang quá cảnh ở sân bay. Sân bay là nơi trên mặt đất, nên giờ nơi sinh là giờ chính thức của thành phố có sân bay đó, kể cả khi gia đình chỉ dừng vài tiếng. Cái dễ nhầm là người nhà kể theo giờ của nơi xuất phát vì chưa kịp chỉnh đồng hồ. Với ca này, hỏi rõ tên sân bay và tra như mọi ca sinh trên đất liền.
Sinh ở vùng biển gần bờ. Tàu đánh cá, phà gần bờ thường dùng giờ của đất liền gần nhất. Ở vùng biển Việt Nam, đó là UTC+7 như trên bờ.
Thứ tự làm cho ca sinh trên phương tiện
- Gom mọi con số giờ đang có: giấy tổ bay hay bác sĩ trên tàu, giấy đăng ký khai sinh, lời kể.
- Với mỗi con số, xác định là giờ của đồng hồ nào: UTC, nơi khởi hành, nơi đến, giờ tàu, giờ nơi đăng ký.
- Quy tất cả về UTC; nếu hai nguồn độc lập cho cùng một thời khắc UTC, tin cậy tăng hẳn.
- Chọn quy ước: quy về giờ Việt Nam, giờ nơi đến, hay giờ mặt trời theo vị trí lúc sinh.
- Nếu chọn giờ mặt trời, ghi kinh độ đã dùng và nguồn của kinh độ đó.
- Đổi sang giờ âm lịch, ngày âm lịch theo lịch Việt; kiểm xem có ca nhảy ngày, nhảy tháng không.
- Ghi lên lá số một đoạn ngắn: phương tiện, tuyến, giờ gốc, đồng hồ ghi giờ, giờ UTC, quy ước.
Ca này hợp với việc lập hai lá số: một theo giờ Việt Nam hoặc nơi đến, một theo giờ mặt trời, để thấy ô nào khác. Nếu dùng AI Huyền Học hay công cụ khác, nhập giờ đã quy đổi và ngày tương ứng, đừng nhập giờ gốc rồi để công cụ đoán múi giờ.
Câu hỏi thường gặp
Sinh trên máy bay thì lấy giờ nào lập lá số tử vi?
Quy thời khắc sinh về giờ quốc tế UTC trước, rồi chọn một quy ước: giờ Việt Nam, giờ nơi đến, hoặc giờ mặt trời theo vị trí máy bay lúc sinh. Không có quy ước nào được mọi người thống nhất; hãy ghi rõ cách đã chọn.
Giờ tổ bay ghi là giờ gì?
Ngành hàng không thường dùng giờ quốc tế UTC cho ghi chép vận hành, nên nhiều khả năng giờ trong nhật ký chuyến bay là UTC. Tuy vậy, giấy tờ cấp cho gia đình có thể đã đổi sang giờ khác, nên cần hỏi rõ.
Tính giờ mặt trời theo kinh độ thế nào?
Lấy giờ UTC cộng bốn phút cho mỗi độ kinh đông, hoặc trừ bốn phút cho mỗi độ kinh tây. Ví dụ ở 70 độ kinh đông, giờ mặt trời trung bình sớm hơn UTC khoảng 4 giờ 40 phút. Phép này chưa tính độ lệch theo mùa của mặt trời thật.
Sinh trên tàu biển thì giờ ghi lại là giờ gì?
Tàu biển đi đường dài thường đặt đồng hồ trên tàu theo vùng biển đang đi qua, gọi là giờ tàu. Nhật ký hàng hải thường ghi rõ đồng hồ đang theo múi nào và vị trí tàu, nên đó là nguồn tốt để quy về UTC.
Chỉ có giờ người nhà nhớ theo đồng hồ đeo tay thì sao?
Hỏi thêm đồng hồ đó đang để giờ nơi nào: nơi khởi hành, nơi đến hay giờ Việt Nam. Nếu không nhớ, tính tất cả các khả năng và xem chúng có cho cùng giờ âm lịch không; nếu khác thì lập các lá số khả dĩ và ghi rõ.
Ca đặc biệt như vậy thì lá số có ý nghĩa gì đặc biệt không?
Không có cơ sở nào để cho rằng sinh trên máy bay hay tàu biển làm lá số mang ý nghĩa đặc biệt. Việc của người lập lá số chỉ là xử lý dữ liệu cho đúng và ghi rõ; còn giá trị dự đoán của lá số nói chung thì chưa có bằng chứng.