Đọc giấy khai sinh nước ngoài để lấy giờ sinh: tháng trước ngày, AM/PM, năm niên hiệu

Trước khi bàn chuyện múi giờ hay giờ mùa hè, người sinh ở nước ngoài phải đọc đúng ba ô trên giấy tờ: ngày tháng (nhiều nước viết tháng trước ngày), giờ (có nơi viết kiểu 12 giờ với AM, PM, có nơi viết bằng chữ), và năm (có nước ghi theo niên hiệu hoặc lịch riêng). Đọc sai một ô là sai từ gốc, và sai ở gốc thì mọi bước quy đổi cẩn thận phía sau đều vô ích.

Bài này gom những kiểu ghi hay gặp trên giấy khai sinh, giấy ra viện ở các nước có nhiều người Việt, chỉ ra chỗ dễ đọc nhầm, gợi ý nơi tìm giờ sinh khi giấy tờ không có, và đưa một phiếu ghi dữ liệu sinh mẫu. Đọc đúng giấy tờ là điều kiện để lá số khớp với sự thật đã ghi chép; nó không làm cho lời luận trên lá số thành điều có bằng chứng.

Ngày tháng: ba thứ tự và chỗ dễ đọc nhầm

Cùng một chuỗi số có thể là hai ngày khác nhau tuỳ thứ tự. Bảng dưới gom các kiểu hay gặp.

Ví dụ giả định: giấy khai sinh Mỹ ghi 03/04/2005. Đúng là ngày 4 tháng 3 năm 2005, tức 24 tháng Giêng năm Ất Dậu theo lịch Việt. Người đọc theo thói quen Việt Nam sẽ hiểu thành ngày 3 tháng 4, tức 25 tháng Hai. Lệch một tháng âm lịch, lệch hàng loạt sao.

Nhầm lẫn chỉ xảy ra khi cả ngày lẫn tháng đều không quá 12. Cách kiểm nhanh: so với một giấy tờ khác của cùng người có tháng viết bằng chữ, như hộ chiếu, hoặc hỏi người đó sinh nhật vào mùa nào.

Giờ: 24 giờ, 12 giờ, viết bằng chữ

Dạng 24 giờ. Châu Âu, phần lớn châu Á và nhiều giấy tờ y tế ghi kiểu 14:30 hoặc 14.30, có khi viết liền 1430. Đây là kiểu ít nhầm nhất; chỉ cần để ý dấu chấm không phải là phần thập phân.

Dạng 12 giờ với AM, PM. Mỹ, Canada, Úc, Philippines hay ghi kiểu 2:30 PM. AM là từ nửa đêm đến trước giữa trưa, PM là từ giữa trưa đến trước nửa đêm. Hai chỗ hay nhầm là 12:xx AM, nghĩa là sau nửa đêm (0 giờ xx), và 12:xx PM, nghĩa là sau giữa trưa. Ví dụ giả định, 12:15 AM là 0 giờ 15, thuộc giờ Tý; đọc nhầm thành 12 giờ 15 trưa là giờ Ngọ, đối diện hẳn trên vòng mười hai giờ.

Giấy tờ Nhật, Hàn. Giấy tờ Nhật có thể dùng chữ chỉ buổi sáng, buổi chiều thay cho AM, PM; giấy tờ Hàn cũng vậy với chữ Hàn. Nhờ người đọc được tiếng đó xác nhận đúng buổi trước khi đổi sang dạng 24 giờ.

Giờ viết bằng chữ. Một số mẫu giấy tờ châu Âu ghi giờ bằng chữ, hoặc cả chữ lẫn số. Khi chữ và số mâu thuẫn, ghi lại cả hai và tìm nguồn khác để đối chiếu.

Chữ "noon", "midnight". Một số giấy tờ Mỹ ghi thẳng giữa trưa hoặc nửa đêm để tránh nhầm 12 AM, 12 PM. Nửa đêm đứng ở ranh hai ngày, nên còn phải biết giấy tờ gắn nó với ngày nào; nếu không rõ, coi là ca giáp ranh và tính cả hai.

Năm: niên hiệu và lịch riêng

Một số nước ghi năm theo hệ riêng trên giấy tờ. Đổi về dương lịch là bước đầu tiên, trước mọi phép tính khác.

Năm chuyển niên hiệu là ca cần chú ý: năm 1989 ở Nhật có cả Showa 64 (vài ngày đầu tháng Một) lẫn Heisei 1; năm 2019 có Heisei 31 (đến hết tháng Tư) lẫn Reiwa 1. Cách kiểm sau khi đổi: tính tuổi hiện nay của người đó và so với điều gia đình biết.

Hàn Quốc và Trung Quốc đại lục ghi năm theo dương lịch trên giấy tờ hiện đại. Giấy tờ Campuchia, Lào có thể ghi bằng chữ số địa phương; nhờ người đọc được xác nhận.

Giấy tờ nào có giờ sinh, và giờ đó là giờ gì

Không phải giấy khai sinh nào cũng có giờ. Theo hiểu biết phổ thông, giấy khai sinh ở Đức, Pháp, Hà Lan, Bỉ thường có giờ; ở Anh (England và Wales) giấy thông thường không ghi giờ trừ ca sinh nhiều; ở Mỹ tuỳ bang và tuỳ loại bản. Quy định thay đổi theo thời gian, nên nếu bản đang giữ không có giờ, hãy hỏi cơ quan hộ tịch hoặc bệnh viện nơi sinh xem bản khác có không.

Ngoài giấy khai sinh, giờ sinh hay nằm trong: giấy ra viện, hồ sơ chuyển dạ của bệnh viện, sổ theo dõi sức khoẻ trẻ em mà nhiều nước phát cho cha mẹ, vòng đeo tay sơ sinh còn giữ lại, ảnh chụp đầu tiên có lưu thời khắc trong điện thoại. Mỗi nguồn có độ tin riêng: giấy tờ ghi ngay lúc sinh tin hơn lời kể sau nhiều năm.

Giờ trên giấy tờ hầu như luôn là giờ đồng hồ chính thức của nơi sinh tại thời điểm đó, tức là đã gồm giờ mùa hè nếu đang áp dụng. Rất ít giấy tờ tự quy đổi sang giờ chuẩn hay giờ quốc tế. Vì vậy, sau khi đọc đúng con số, bước tiếp theo luôn là tra xem hôm đó nơi sinh có đang ở giờ mùa hè không.

Bản dịch, bản ghi chú ở Việt Nam: chỗ dữ liệu có thể đổi

Người sinh ở nước ngoài về Việt Nam làm giấy tờ thường có bản dịch giấy khai sinh sang tiếng Việt, hoặc được ghi chú việc khai sinh vào sổ hộ tịch trong nước. Ở mỗi bước chép lại như vậy, dữ liệu có thể đổi mà không ai để ý: người dịch đổi thứ tự ngày tháng sang kiểu Việt Nam (đúng), nhưng đôi khi chép nguyên chuỗi số theo kiểu gốc (sai); ô giờ sinh có thể bị bỏ vì mẫu giấy trong nước không có ô đó.

Vì vậy, khi lập lá số, ưu tiên bản gốc của nước nơi sinh hơn bản dịch. Nếu chỉ còn bản dịch, đối chiếu ngày trên bản dịch với một giấy tờ khác có tháng viết bằng chữ, như hộ chiếu. Nếu hai bản lệch nhau đúng kiểu đảo ngày và tháng, gần như chắc bản dịch đã chép nguyên thứ tự gốc.

Một chỗ nữa là ngày âm lịch mà gia đình tự ghi thêm vào sổ tay, giấy tờ trong nhà. Con số đó có thể được tra theo ngày nơi sinh, có thể theo ngày ở Việt Nam, và người ghi thường không nói rõ. Coi nó là nguồn tham khảo, không phải dữ liệu gốc; dữ liệu gốc luôn là ngày dương lịch, giờ và nơi sinh trên giấy tờ của nơi sinh.

Với con Việt kiều thế hệ hai: hỏi gì, tìm ở đâu

Nhiều người sinh ở nước ngoài chỉ biết ngày dương lịch, không biết giờ, không đọc được giấy tờ của nước nơi sinh, và cha mẹ đã nhớ mang máng. Những bước sau giúp gom dữ liệu mà không đoán.

1. Hỏi cha mẹ còn giữ những giấy tờ nào từ lúc sinh: giấy khai sinh bản đầy đủ, giấy ra viện, sổ sức khoẻ trẻ em, thư từ báo tin.
2. Với mỗi giấy tờ, chụp lại nguyên văn ô ngày, ô giờ, ô nơi sinh; không chép tay rồi bỏ bản gốc.
3. Nhờ người đọc được ngôn ngữ đó xác nhận thứ tự ngày tháng, buổi sáng hay chiều, hệ ghi năm.
4. Nếu không có giờ, liên hệ bệnh viện nơi sinh xin bản sao hồ sơ sinh theo thủ tục của nước đó; nhiều nơi cho người trưởng thành xin hồ sơ của chính mình.
5. Hỏi cha mẹ giờ sinh theo lời kể, và hỏi thêm họ đang kể theo giờ nơi sinh hay đã quen đổi sang giờ Việt Nam.
6. Ghi tất cả vào một phiếu, mỗi nguồn một dòng, kèm độ tin.

Nếu cuối cùng chỉ có lời kể, đó vẫn là dữ liệu hợp lệ, miễn là ghi rõ "theo lời kể" và độ dao động. Lá số lập từ một khoảng giờ mà ghi rõ là khoảng vẫn trung thực hơn lá số lập từ một con số chắc nịch không ai biết từ đâu ra.

Phiếu ghi dữ liệu sinh mẫu

Phiếu dưới đây dùng được cho mọi người sinh ở nước ngoài. Điền đủ các ô trước khi mở bất kỳ công cụ lập lá số nào.

Giữ phiếu này cùng mọi lá số đã lập. Ai muốn đối chiếu, kể cả chính bạn mười năm sau, chỉ cần đọc phiếu là biết lá số được lập từ đâu.

Câu hỏi thường gặp

Giấy khai sinh Mỹ ghi 05/06 là ngày nào?

Giấy tờ Mỹ viết tháng trước ngày sau, nên 05/06 là ngày 6 tháng 5. Giấy tờ châu Âu, Úc hay Việt Nam viết ngày trước tháng sau thì 05/06 là ngày 5 tháng 6. Luôn xác định nước cấp giấy trước khi đọc.

12:30 AM là mấy giờ?

Là 0 giờ 30 sáng, tức là nửa tiếng sau nửa đêm, thuộc giờ Tý. Còn 12:30 PM là 12 giờ 30 trưa, thuộc giờ Ngọ. Hai con số trông giống nhau nhưng cách nhau đúng mười hai tiếng.

Năm Heisei 7 là năm nào?

Heisei 1 là năm 1989, nên Heisei 7 là năm 1995. Công thức là cộng 1988 vào số năm Heisei. Với Showa thì cộng 1925, với Reiwa thì cộng 2018.

Giấy khai sinh không có giờ sinh thì làm gì?

Tìm giấy ra viện, hồ sơ bệnh viện, sổ sức khoẻ trẻ em, hoặc hỏi cha mẹ. Nếu chỉ còn lời kể, ghi rõ là lời kể và độ dao động; nếu khoảng giờ vắt qua ranh hai giờ âm lịch thì lập cả hai lá số.

Giờ trên giấy khai sinh đã trừ giờ mùa hè chưa?

Hầu như chưa. Giấy tờ ghi theo giờ đồng hồ chính thức lúc sinh, gồm cả giờ mùa hè nếu đang áp dụng. Bạn cần tự tra xem hôm đó nơi sinh có giờ mùa hè không rồi mới quy đổi.

Đọc đúng giấy tờ rồi thì lá số có nói đúng về đời mình không?

Đọc đúng giấy tờ chỉ bảo đảm lá số được lập từ dữ liệu thật. Chuyện lá số nói đúng về đời người là câu hỏi khác, đến nay chưa có bằng chứng. Hãy coi lá số là một tài liệu văn hoá được lập cẩn thận.